Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Xử lý nghiêm tiêu cực để lấy lại niềm tin với giáo dục

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hoàng Minh Sơn yêu cầu toàn ngành phải trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng một hệ thống “học thật, thi thật, nhân tài thật, giá trị thật”; chấm dứt triệt để tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ để chạy theo thành tích.

Nhìn thẳng những “điểm nghẽn” của ngành Giáo dục

Phát biểu kết luận tại Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT năm 2026 diễn ra trong hai ngày 23-24/7 tại tỉnh Phú Thọ, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn không chỉ đánh giá kết quả năm học 2025-2026 mà còn dành nhiều thời gian phân tích những điểm nghẽn của ngành, đồng thời xác định các “thước đo” cụ thể cho năm học 2026-2027.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, năm học 2025-2026 diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và yêu cầu mới. Đặc biệt, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã tạo nền tảng chính trị quan trọng để toàn ngành chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị phát triển, lấy chất lượng, hiệu quả và người học làm trung tâm.

Trong bối cảnh đó, toàn ngành giáo dục đã nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn, đoàn kết, chủ động và sáng tạo trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, tạo được nhiều kết quả tích cực. Nổi bật là công tác hoàn thiện thể chế tiếp tục được đẩy mạnh. Quốc hội đã thông qua bốn dự án luật quan trọng trong lĩnh vực giáo dục; hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn cơ bản được hoàn thiện, góp phần cụ thể hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong quản trị và phát triển giáo dục.

Việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 tiếp tục bảo đảm tiến độ. Phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá được đổi mới theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học. Giáo dục đại trà, giáo dục mũi nhọn và giáo dục vùng khó khăn đều ghi nhận những chuyển biến tích cực.

Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục tiếp tục được củng cố; chuyển đổi số và đổi mới quản trị giáo dục có nhiều bước tiến, từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, cá thể hóa hoạt động dạy và học. Sự phối hợp giữa Bộ GD&ĐT với các bộ, ngành và địa phương ngày càng chặt chẽ, nhiều khó khăn được tháo gỡ ngay từ cơ sở.

Đồng thời, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn dành phần lớn bài phát biểu để nhìn nhận những tồn tại mà theo ông “cần được phân tích nghiêm túc để có giải pháp quyết liệt hơn trong năm học tới”.

Theo Bộ trưởng, chất lượng giáo dục giữa các địa phương và giữa các vùng, miền vẫn còn khoảng cách đáng kể. Việc bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng cho mọi học sinh, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo vẫn là thách thức lớn.

Công tác quy hoạch mạng lưới trường học, phát triển đội ngũ nhà giáo và đầu tư cơ sở vật chất ở một số địa phương còn thiếu tính chủ động, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, quá tải học sinh tại khu vực đô thị và khu công nghiệp vẫn chưa được giải quyết căn cơ, trong khi nhiều nơi chưa khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có.

Một điểm nghẽn khác được Bộ trưởng chỉ rõ là quá trình đổi mới quản trị và chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các địa phương. Không ít nơi vẫn còn tình trạng số hóa quy trình nhưng chưa thay đổi phương thức quản trị; hồ sơ, sổ sách và thủ tục hành chính vẫn tạo áp lực lớn đối với giáo viên.

Đáng chú ý, Bộ trưởng đặc biệt lưu ý chất lượng giáo dục toàn diện ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới. Giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, hướng nghiệp, STEM, ngoại ngữ và năng lực số còn nhiều hạn chế.

Cùng với đó, những hiện tượng như bạo lực học đường, vi phạm đạo đức nhà giáo, dạy thêm không đúng quy định, lạm thu, bệnh thành tích và đặc biệt là tiêu cực trong thi cử vẫn xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của người dân đối với ngành Giáo dục.

Theo Bộ trưởng, những hạn chế này có nguyên nhân khách quan, nhưng điều đáng quan tâm hơn là nguyên nhân chủ quan. “Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở tư duy, nhận thức và năng lực tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Ở một số nơi, công tác lãnh đạo, chỉ đạo chưa thật quyết liệt; năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế; sự phối hợp giữa các cấp, các ngành có lúc chưa chặt chẽ”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Ông cho rằng điều quan trọng là toàn ngành phải dám nhìn thẳng vào những hạn chế, không né tránh khó khăn, không bằng lòng với kết quả đạt được và không để những tồn tại đã được nhận diện tiếp tục kéo dài. “Mỗi tồn tại phải có giải pháp khắc phục; mỗi nhiệm vụ phải có người chịu trách nhiệm; mỗi cam kết phải được kiểm chứng bằng kết quả cụ thể”, Bộ trưởng yêu cầu.

Theo Bộ trưởng, chỉ khi chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, từ điều hành theo kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu và kết quả thì ngành Giáo dục mới tạo được những chuyển biến thực chất, bền vững.

Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ năm học 2026-2027, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh mục tiêu cao nhất là xây dựng một nền giáo dục công bằng, chất lượng và trung thực, trong đó kết quả thực chất phải trở thành đích đến và cũng là thước đo giá trị cao nhất.

Theo Bộ trưởng, thay vì đánh giá bằng các chỉ tiêu hình thức, toàn ngành cần tập trung vào những kết quả có thể đo lường được bằng chất lượng thực tế.

Chấm dứt triệt để tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất là trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng hệ thống "học thật, thi thật, nhân tài thật, giá trị thật". Theo ông, học sinh sau khi tốt nghiệp phải có phẩm chất, năng lực thực chất, đủ khả năng hội nhập quốc tế, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và làm chủ công nghệ mới.

Bộ trưởng yêu cầu toàn ngành phải chấm dứt triệt để tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích và kết quả thi đua. "Trong kỷ nguyên số, chúng ta phải giáo dục cho học sinh tinh thần liêm chính học thuật ngay từ nhà trường, để các em biết mình đang ở đâu, biết phấn đấu vì sự tiến bộ của bản thân chứ không chỉ vì điểm số", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bên cạnh yêu cầu trả lại giá trị thực chất cho giáo dục, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn xác định một thước đo quan trọng khác của năm học 2026-2027 là giải phóng thực chất sức lao động của người thầy.

Theo Bộ trưởng, ngành Giáo dục luôn xác định học sinh, sinh viên là trung tâm của quá trình dạy học. Tuy nhiên, để người học được phát triển toàn diện thìtrước hết phải tạo điều kiện để đội ngũ giáo viên được làm đúng công việc chuyên môn, giảm áp lực từ những thủ tục, phong trào mang tính hình thức.

“Người thầy chính là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục. Vì vậy, đo lường sự thành công của một Giám đốc Sở GD&ĐT không chỉ bằng số lượng học sinh giỏi hay thành tích thi cử, mà còn phải xem giáo viên của địa phương mình có bớt vất vả vì thủ tục hành chính, vì những công việc ngoài chuyên môn hay không”, Bộ trưởng nói.

Từ yêu cầu đó, Bộ GD&ĐT đặt mục tiêu xóa bỏ hoàn toàn các loại hồ sơ, sổ sách giấy trùng lặp đã được số hóa, đồng thời cắt giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào và danh hiệu mang tính hình thức.

Theo Bộ trưởng, việc cắt giảm không phải để giảm trách nhiệm mà nhằm trả lại thời gian cho giáo viên nghiên cứu chuyên môn, xây dựng bài giảng, đổi mới phương pháp dạy học và dành nhiều hơn sự quan tâm tới từng học sinh, nhất là những em còn gặp khó khăn trong học tập. Đây cũng là một trong những nội dung thể hiện rõ định hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, lấy hiệu quả công việc làm thước đo thay cho các tiêu chí hình thức.

Một nhiệm vụ lớn khác được Bộ trưởng nhấn mạnh là tối ưu hóa nguồn lực và kiên quyết chống lãng phí. Theo ông, thực tế hiện nay cho thấy nhiều địa phương vừa thiếu giáo viên nhưng cũng có nơi tỷ lệ giáo viên trên lớp lại thấp hơn nhiều so với quy định của Bộ GD&ĐT. Điều đó phản ánh việc phân bổ, điều chuyển đội ngũ trong thời gian qua chưa thật sự hợp lý, dẫn đến tình trạng thừa - thiếu giáo viên cục bộ kéo dài.

Thực hiện chỉ đạo của Trung ương và Chính phủ, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục theo quan điểm “giảm để tăng”: giảm đầu mối trường học ở những nơi phù hợp để tăng cường đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy, sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực hiện có.

Bộ trưởng cũng yêu cầu các địa phương rà soát toàn bộ cơ sở vật chất đã được đầu tư, từ phòng học, phòng thí nghiệm, phòng thực hành đến các trường nội trú liên cấp tại khu vực biên giới. “Nơi nào xây dựng xong, mua sắm xong mà để bỏ trống hoặc khai thác không hiệu quả thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo ông, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, chống lãng phí phải trở thành yêu cầu xuyên suốt của công tác quản trị giáo dục.

Để những mục tiêu đặt ra không chỉ dừng ở khẩu hiệu, Bộ trưởng cho biết Bộ GD&ĐT đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục nhằm đánh giá một cách toàn diện chất lượng giáo dục của từng địa phương.

Các chỉ số sẽ tập trung vào khả năng tiếp cận giáo dục có chất lượng, mức độ công bằng trong giáo dục, chất lượng học tập thực chất của người học cũng như năng lực chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

Theo Bộ trưởng, đây sẽ không phải là những chỉ số mang tính hình thức mà là căn cứ để các địa phương nhìn nhận đúng thực trạng, xác định rõ những nội dung cần cải thiện.

Muốn vậy, toàn ngành phải xây dựng được hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và thường xuyên cập nhật, từ dữ liệu về giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất đến trang thiết bị dạy học. “Chỉ khi có dữ liệu đầy đủ, chúng ta mới có thể đánh giá đúng các chỉ số. Và cũng chỉ dựa trên dữ liệu, Giám đốc Sở mới có cơ sở tham mưu cho lãnh đạo địa phương cũng như đưa ra các quyết định quản lý đúng đắn”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo ông, đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý bằng kinh nghiệm sang quản trị bằng dữ liệu - yêu cầu tất yếu trong quá trình chuyển đổi số của ngành Giáo dục.

Xử lý nghiêm tiêu cực để lấy lại sự công bằng và độ tin cậy của kỳ thi

Nội dung được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh nhiều nhất trong bài phát biểu là yêu cầu xây dựng lại niềm tin của xã hội đối với ngành Giáo dục.Theo Bộ trưởng, niềm tin ấy phải được thể hiện bằng sự an tâm của mỗi phụ huynh khi gửi con đến trường; bằng một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh; bằng sự minh bạch trong các khoản thu và bằng sự công bằng, khách quan trong kiểm tra, đánh giá và thi cử.

Ông cho biết toàn ngành sẽ kiên quyết từng bước xóa bỏ tiêu cực trong thi cử, xử lý nghiêm tình trạng lạm thu, minh bạch các khoản thu của nhà trường, công khai dữ liệu hoạt động và xử lý nghiêm mọi hành vi gian lận. “Chỉ có như vậy chúng ta mới từng bước xây dựng được một nền giáo dục công bằng, chất lượng và trung thực”, Bộ trưởng khẳng định.

Theo Bộ trưởng, tại Hội nghị Trung ương vừa qua đã có ý kiến đề nghị bổ sung thêm nội hàm “trung thực” trong mục tiêu phát triển giáo dục và đã nhận được sự đồng tình của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.Ông cho rằng đây không phải là khái niệm mới nhưng là vấn đề đã tồn tại nhiều năm và cần được toàn ngành quyết tâm thực hiện bằng những chương trình hành động cụ thể.

Liên quan đến những sai phạm xảy ra trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn bày tỏ sự trăn trở khi những hiện tượng tiêu cực vẫn xuất hiện tại một số địa phương. Theo Bộ trưởng, sau gần 40 năm đổi mới công tác thi cử, kỳ thi hiện nay đã có nhiều ưu điểm như giảm áp lực cho học sinh và xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho thí sinh, đồng thời bảo đảm kết quả đủ độ tin cậy để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong tuyển sinh.

Tuy nhiên, những sai phạm vừa qua là lời cảnh báo về yêu cầu phải tiếp tục siết chặt kỷ cương, nâng cao trách nhiệm và đạo đức của những người làm giáo dục.“Chúng ta có thể nói đến nguyên nhân khách quan, nhưng cũng phải nhìn nhận nguyên nhân chủ quan. Những người làm giáo dục đã thực sự nhận diện được động lực dẫn đến tiêu cực hay chưa? Đã làm hết trách nhiệm và thể hiện đầy đủ lòng tự trọng nghề nghiệp của mình hay chưa?”, Bộ trưởng đặt vấn đề.

Ông cho biết Bộ GD&ĐT đang phối hợp với các địa phương và cơ quan chức năng xử lý nghiêm các sai phạm theo đúng quy định của pháp luật. “Đối với những hành vi liên quan đến đạo đức và gian lận thi cử, chỉ có xử lý thật nghiêm mới có thể lấy lại sự công bằng, sự trung thực và độ tin cậy của kỳ thi”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, vấn đề không chỉ nằm ở một kỳ thi mà phải bắt đầu từ từng giờ dạy, từng bài kiểm tra, từng bản báo cáo và từng hoạt động quản lý hằng ngày.

Bởi chỉ khi mỗi nhà giáo, mỗi cán bộ quản lý thực sự đề cao tinh thần liêm chính, làm việc bằng trách nhiệm và lòng tự trọng nghề nghiệp thì mới có thể từng bước xây dựng một nền giáo dục trung thực từ gốc rễ.

Đổi mới tư duy để tạo chuyển biến thực chất

Khép lại bài phát biểu, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định, để đạt được những mục tiêu trên, toàn ngành phải bắt đầu từ đổi mới tư duy quản lý. Theo đó, giáo dục không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của gia đình và toàn xã hội. Vì vậy, đội ngũ quản lý giáo dục cần thay đổi cách tiếp cận, nhìn sự phát triển của giáo dục từ góc nhìn của người học, phụ huynh, địa phương và yêu cầu phát triển của đất nước.

Với phương châm “Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất” và tinh thần “Trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân”, Bộ trưởng tin tưởng ngành Giáo dục sẽ tạo được những chuyển biến rõ nét ngay từ năm học 2026-2027.

Đồng thời, Bộ trưởng yêu cầu lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ, Giám đốc các Sở GD&ĐT hành động với tinh thần “Làm ngay, làm nhanh, làm đúng, làm đến cùng, làm hiệu quả”, vì sự tiến bộ của học sinh, vì sự tôn vinh của người thầy và vì tương lai phát triển của đất nước.