Cơ chế đột phá cho phát triển năng lượng

(PLVN) - Nhiều “điểm nghẽn” trong phát triển năng lượng hoặc các quy định gây ra sự chồng chéo, khiến thời gian đầu tư cho dự án điện kéo dài đã được giải quyết. Điều này mang tới kỳ vọng, giai đoạn 2026 - 2023 đầu tư nguồn điện sẽ có sự đột phá, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng cho mục tiêu phát triển 2 con số.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, Nghị quyết 55/NQ-TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là một bước đột phá về phát triển năng lượng.

Mặc dù vậy, trong thực tiễn triển khai vẫn tồn tại những bất cập như cơ chế huy động nguồn lực chưa kịp thời; quy hoạch điều chỉnh thiếu linh hoạt; thủ tục hành chính còn rườm rà, phức tạp… Trong khi đó, “điểm nghẽn” khó xử lý là Luật Quy hoạch hiện hành chưa có cơ chế điều chỉnh linh hoạt, dẫn đến nhiều dự án năng lượng không thể cập nhật, điều chỉnh kịp thời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ triển khai.

Chính vì vậy, Nghị quyết 70/NQ-TW ngày 20/8/2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Nghị quyết 70) đã hóa giải được những bất cập này. Và mới đây, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253/2025/QH15 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 (Nghị quyết 253) nhằm đưa những quyết sách quan trọng trong Nghị quyết 70 vào thực tế. 

Tại Diễn đàn “Hiện thực hóa các mục tiêu tại Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phòng Kế hoạch và Quy hoạch, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, một trong những điểm mới quan trọng nhất của Nghị quyết 253 là cơ chế điều chỉnh, cập nhật quy hoạch phát triển năng lượng. Việc điều chỉnh này được thực hiện theo nguyên tắc không làm thay đổi quan điểm, mục tiêu lớn của quy hoạch, không làm tăng tổng công suất lắp đặt theo cơ cấu nguồn điện đã được phê duyệt.

Cụ thể, Nghị quyết 253 cho phép điều chỉnh, cập nhật quy hoạch trong một số trường hợp cụ thể. Theo đó, cập nhật theo các hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam và các quốc gia đối tác, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đã và đang liên kết lưới điện với một số nước trong khu vực; Cho phép điều chỉnh các dự án nguồn điện, bao gồm cả năng lượng tái tạo và pin lưu trữ… Thậm chí, Nghị quyết 253 cho phép bổ sung dự án nguồn điện để thay thế các dự án chậm tiến độ hoặc không triển khai, tránh tình trạng giữ chỗ quy hoạch nhưng không thực hiện.

Một điểm mới mang tính đột phá khác của Nghị quyết 253 là cơ chế đầu tư xây dựng các dự án lưới điện. Theo đó, các dự án đầu tư kinh doanh lưới điện trong quy hoạch phát triển điện lực và quy hoạch tỉnh không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án.

Ngoài ra, Nghị quyết 253 cũng mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, bao gồm khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao, khu đô thị và khu thương mại tự do. Giá hợp đồng mua bán điện được các bên tự thỏa thuận, tôn trọng quyền mua và bán. Đại diện Hiệp hội Năng lượng cho rằng, cơ chế này đã tạo thêm không gian cho thị trường vận hành theo tín hiệu cung cầu, sẽ giúp giải quyết khá nhiều nguồn điện tái tạo vốn bị ngừng huy động do nhu cầu tiêu thụ điện giảm.

Một điểm khác cũng đã giải quyết được khá nhiều bất cập hiện nay, đó là việc chồng chéo các quy định dẫn đến cơ quan nhà nước, doanh nghiệp không biết thực hiện theo quy định nào thì Nghị quyết 253 đã quy định rất rõ ràng: “Trường hợp có sự khác nhau giữa Nghị quyết 253 và các luật khác, ưu tiên áp dụng quy định của nghị quyết, trừ khi văn bản pháp luật mới có ưu đãi cao hơn”.

Đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đánh giá, thực tiễn triển khai các dự án năng lượng thời gian qua cho thấy, thủ tục đầu tư phức tạp và sự chồng chéo trong quản lý là những rào cản lớn. Nghị quyết 253 đã từng bước tháo gỡ các “điểm nghẽn” này, thông qua việc trao thêm quyền linh hoạt cho Chính phủ, tăng cường cơ chế đấu thầu và đơn giản hóa một số công cụ quản lý giá.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng cho phép khu vực tư nhân và doanh nghiệp tham gia phát triển các hệ thống điện hạt nhân mô-đun nhỏ, qua đó từng bước đưa nguồn năng lượng mới này vào hệ thống với mức độ an toàn và khả năng tiếp cận cao hơn.

Nhiều chuyên gia đánh giá, Nghị quyết 253 đã tạo ra một khuôn khổ chính sách thuận lợi để thu hút đa dạng nguồn lực từ các thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào lĩnh vực năng lượng. Đồng thời, Nghị quyết góp phần rút ngắn thời gian thực hiện dự án, tăng tính năng động và linh hoạt trong phát triển lưới điện và đặc biệt là đa dạng hóa các nguồn cung năng lượng.