Điện ảnh quảng bá ẩm thực Việt và giấc mơ công nghiệp văn hóa từ hương vị Việt

Ẩm thực Việt Nam từ lâu đã vượt khỏi phạm vi bữa ăn thường nhật để trở thành một biểu tượng văn hóa. Khi điện ảnh bước vào gian bếp, những món ăn quen thuộc như phở, bánh mì, rau thơm, gia vị không chỉ hiện diện trên màn ảnh mà còn trở thành ký ức, cảm xúc và bản sắc. Từ “Mùi phở, “Mùi ngò gai” đến “Vua bánh mì”, “Bếp trưởng tới”… điện ảnh Việt đang mở ra một hướng đi giàu tiềm năng: quảng bá ẩm thực bằng ngôn ngữ hình ảnh, từng bước đặt nền móng cho một nhánh quan trọng của công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Ẩm thực như “căn cước văn hóa”

Ẩm thực là một trong những “đại sứ mềm” hiệu quả nhất của văn hóa Việt. Không cần phiên dịch, không cần diễn giải dài dòng, một bát phở hay ổ bánh mì cũng đủ để gợi mở câu chuyện về con người, vùng đất và lịch sử. Điện ảnh, với sức mạnh của hình ảnh và cảm xúc, đã trở thành phương tiện lý tưởng để kể những câu chuyện ấy một cách sinh động, tự nhiên và bền bỉ.

Hiện nay, công nghiệp văn hóa được xác định là động lực phát triển mới, việc điện ảnh Việt khai thác ẩm thực không còn là lựa chọn ngẫu nhiên, mà là một hướng đi mang tính chiến lược. Những bộ phim, series truyền hình lấy ẩm thực làm trung tâm đang âm thầm góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia, kết nối văn hóa với kinh tế, du lịch và sáng tạo.

“Mùi phở” là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho cách điện ảnh Việt tiếp cận ẩm thực như một thực thể văn hóa. “Mùi phở” của đạo diễn Minh Beta là dự án phim điện ảnh lấy cảm hứng từ câu chuyện gia đình Việt, trong đó phở - một biểu tượng văn hóa quen thuộc trở thành “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt. Phim kể về gia đình ông Mùi - nơi những ký ức, va chạm và khác biệt giữa các thế hệ đan xen, để rồi sau tất cả, tình thân vẫn là giá trị gắn kết bền chặt.

Bộ phim được xây dựng trên nhiều tầng giá trị văn hóa và nghệ thuật gia đình, trong đó phở trở thành điểm giao thoa kết nối ký ức, cảm xúc và các mối quan hệ thân thuộc của người Việt mỗi dịp Tết. Bên cạnh chiều sâu cảm xúc, bộ phim còn mang đến những mảng miếng hài hước, tạo không khí gần gũi, ấm áp cho khán giả.

Là món ăn gắn bó mật thiết với đời sống người Việt, phở được ê-kíp làm phim đầu tư nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm mang đến những khuôn hình chân thực nhất. Đội ngũ sản xuất đã tìm đến Chi hội Phở Vân Cù - nơi được xem là cái nôi của nghề phở - để tham vấn chuyên môn. Sự đồng hành của những người tâm huyết với nghề giúp bộ phim không chỉ chuẩn xác về hình ảnh, mà còn giữ trọn tinh thần văn hóa của phở.

Bộ phim quy tụ nhiều nghệ sĩ hai miền Bắc - Nam: Thanh Thanh Hiền, Quốc Tuấn, Thu Trang, Hà Hương, Thanh Hương, Tiến Lộc, Hải Triều, đặc biệt là sự góp mặt của nghệ sĩ Xuân Hinh với vai trò là nhân vật trung tâm của bộ phim... hứa hẹn sẽ mang đến những câu chuyện “dở khóc, dở cười” nhưng vẫn đậm đà bản sắc văn hóa.

Không cần lời quảng bá trực diện, “Mùi phở” đã góp phần khắc sâu hình ảnh phở Việt như một biểu tượng văn hóa. Đây chính là cách điện ảnh quảng bá ẩm thực hiệu quả nhất: để món ăn tự kể câu chuyện của mình. Bộ phim “Mùi Phở” dự kiến ra mắt công chúng vào mùng 1 Tết Nguyên đán Bính Ngọ (17/2/2026) tại các cụm rạp trên toàn quốc

Món phở truyền thống Việt cũng có mặt trong bộ phim “Mùi ngò gai”. Bộ phim kể về một cô gái tên Vi xuất thân trong hoàn cảnh đặc biệt ở nông thôn. Cha ruột sớm bỏ rơi cô, Vi lớn lên trong sự ngược đãi của người cha kế. Mẹ ruột cũng sớm qua đời, may mắn Vi được người mẹ kế bù đắp những thiệt thòi bằng tình yêu thương của bà. Muốn cho Vi có một tương lai tươi sáng hơn, mẹ kế đã kể rõ sự thật về nguồn gốc và giúp cô lên thành phố tìm cha ruột. Từ quê ra tỉnh, trải qua nhiều gian khó, cuối cùng Vi gặp được một người đàn ông đã đứng tuổi là ông Hoàng - chủ hiệu phở truyền thống của gia đình nhưng đang có nguy cơ tán gia bại sản.

Trở thành người làm công trong quán phở, để trả ơn ông chủ tốt bụng, bằng sự thông minh và nhạy bén, Vi đã tìm cách duy trì tiệm phở cũng như giữ cho món phở không bị mai một...

Nếu chỉ có thế thì “Mùi ngò gai” cũng chẳng có gì mới lạ, nhưng bộ phim không dừng lại ở số phận người phụ nữ hay ở câu chuyện tình yêu tay ba thường thấy mà lần đầu tiên phim đi sâu vào một mảng đề tài mới mẻ: ẩm thực Việt Nam với món phở truyền thống.

Món phở từ lâu đã trở thành món ăn quen thuộc bên cạnh bữa cơm của người Việt Nam. Người nước ngoài đến Việt Nam, từ nguyên thủ quốc gia đến người bình dân, đều được giới thiệu nếm thử món phở. Ở đâu có người Việt sinh sống, ở đó có quán bán phở. Không như hầu hết các bộ phim truyền hình Việt Nam, trong đó nghề nghiệp được nhắc đến như một cách làm nền cho nhân vật, “Mùi ngò gai” đi sâu vào khai thác những khía cạnh, ngóc ngách khác nhau trong việc hành nghề của người bán phở, từ bí quyết có nồi nước dùng ngon, bánh phở dai và hương vị đặc trưng riêng đến việc bày tô phở thế nào cho ngon mắt…

Hai bộ phim truyền hình Việt là “Vua bánh mì” và “Bánh mì ông Màu” đều giới thiệu bánh mì - món ăn đường phố nổi tiếng không chỉ ở Việt Nam mà trên cả thế giới. “Bánh mì ông Màu” tôn vinh bánh mì Việt thông qua câu chuyện của ông Màu - chủ tịch công ty bất động sản, từ bỏ sự nghiệp khi đang ở đỉnh cao vì muốn thực hiện ước mơ của mẹ mình còn dang dở là phát triển chuỗi cửa hàng bánh mì Việt. Nhà sản xuất hi vọng qua bộ phim này sẽ góp phần quảng bá bánh mì Việt Nam. Đạo diễn Nguyễn Quang Minh cho biết: “Bánh mì ngon cần hai yếu tố: nước xốt và nhân. Trong phim sẽ khai thác sâu vào hai yếu tố này. Trong đó, hai loại nhân là xíu mại trứng muối và ba rọi xốt tiêu đen”. Những đặc tả về việc làm bánh mì trong phim chủ yếu là quay kỹ thuật làm nhân bánh và nước xốt.

Còn ở “Vua bánh mì” có những màn phô diễn cách làm bánh của ông Đạt. Đây là một phân đoạn quan trọng trong hành trình Hữu Nguyện làm quen với nghề bánh... “Vua bánh mì” có kịch bản được mua từ bản quyền của Hàn Quốc. Bánh mì trong phim là loại bánh mì sản xuất trong nhà máy, mang yếu tố hiện đại. Tuy nhiên, đạo diễn Phương Điền cho biết anh chỉ lấy cốt truyện, còn “chuyện làm bánh phải thuần Việt Nam”. Bánh mì Việt Nam từng được truyền thông quốc tế vinh danh là một trong những món ăn đường phố ngon nhất thế giới. “Vua bánh mì” đã tận dụng chính sức hút đó để kể câu chuyện về khát vọng, về hành trình lập nghiệp và tinh thần vượt khó của con người Việt.

Khác với những tác phẩm khai thác ẩm thực ở góc độ đời sống thường nhật, “Đầu bếp trưởng tới” đưa khán giả vào không gian bếp chuyên nghiệp, nơi ẩm thực gắn với cạnh tranh, sáng tạo và danh dự nghề nghiệp. Đây là bước chuyển quan trọng trong cách điện ảnh Việt nhìn nhận ẩm thực: không chỉ là truyền thống, mà còn là một ngành nghề hiện đại, có khả năng vươn ra thế giới.

Khi món ăn kể câu chuyện bản sắc văn hóa

Trong phim, ổ bánh mì không chỉ là món ăn, mà là kết tinh của lao động, sáng tạo và niềm tự hào nghề nghiệp. Những cảnh quay lò bánh, đôi tay nhào bột, ngọn lửa trong bếp đã góp phần tôn vinh một nghề truyền thống giữa nhịp sống hiện đại. Ẩm thực đường phố, qua điện ảnh, được nâng tầm thành biểu tượng của tinh thần doanh nhân và khả năng hội nhập.

Những món ăn Việt không chỉ để no lòng, mà để giữ căn cước văn hóa. Giữa không gian xa lạ, bữa ăn trở thành nơi con người tìm lại chính mình. Điện ảnh, thông qua câu chuyện đời sống, đã cho thấy sức mạnh của ẩm thực như một điểm tựa tinh thần.

Các bộ phim cho thấy rõ tiềm năng của điện ảnh trong việc biến một món ăn quen thuộc thành câu chuyện văn hóa - kinh tế. Khi món ăn được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh, nó có thể bước vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa, từ phim ảnh đến du lịch, truyền thông và thương hiệu.

Một bộ phim về phở hay bánh mì không chỉ dừng lại ở phòng chiếu hay chiếc vi ti tại nhà, mà có thể kéo theo sự quan tâm đến quán ăn, làng nghề, nguyên liệu, tour du lịch ẩm thực. Khi được kết nối bài bản, điện ảnh trở thành “cửa ngõ” dẫn khán giả đến với các sản phẩm văn hóa khác, từ đó tạo ra giá trị kinh tế bền vững.

Điện ảnh quảng bá ẩm thực chính là câu chuyện về bản sắc. Mỗi bát phở, ổ bánh mì, cọng rau thơm đều mang theo lịch sử, ký ức và tinh thần của một dân tộc. Khi điện ảnh biết lắng nghe và kể lại những câu chuyện ấy một cách tinh tế, ẩm thực Việt sẽ tự nhiên bước ra thế giới.

Nhiều quốc gia đã đi trước trên con đường này. Hàn Quốc đưa ẩm thực vào phim như một phần đời sống thường nhật, Nhật Bản xây dựng cả dòng phim về món ăn. Việt Nam, với kho tàng ẩm thực phong phú, hoàn toàn có thể xây dựng một hướng đi tương tự, mang bản sắc riêng, nếu có chiến lược dài hơi.

Từ “Mùi phở”, “Mùi ngò gia” đến “Vua bánh mì”, “Bánh mì ông Màu”, từ căn bếp nhỏ đến nhà hàng lớn, điện ảnh Việt đang từng bước chứng minh rằng ẩm thực không chỉ để ăn, mà còn để nhớ, để yêu và để tự hào. Đó chính là con đường mềm mại nhưng bền vững để quảng bá hình ảnh Việt Nam trong thời đại công nghiệp văn hóa.