Hoàn thiện thể chế, quy hoạch, kết nối hạ tầng giao thông, phát triển vận tải đa phương thức

Sáng 21/5, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị Thúc đẩy kết nối phát triển vận tải đa phương thức.

Vận tải đa phương thức là bài toán cạnh tranh quốc gia

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, vận tải đa phương thức tại Việt Nam lại đang còn nhiều bất cập. Theo đó, thị phần vận tải mất cân đối, vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lớn (khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa), trong khi các loại hình vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt lại không phát triển và chiếm tỷ trọng rất nhỏ (chỉ chiếm 0,18%).

Chưa kể, đội tàu biển của Việt Nam còn hạn chế, sản lượng vận chuyển chủ yếu tập trung vào các hãng tàu nước ngoài. Vận tải đường thủy vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp chưa phát triển do hạn chế bởi luồng lạch, tĩnh không cầu. Kết nối giữa vận tải đường sắt với cảng biển, cảng cạn (ICD), trung tâm đầu mối hàng hóa lớn hầu như chưa có...

Khẳng định phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán kết nối hạ tầng giao thông, còn là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia, về an ninh kinh tế và về khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới, Bộ trưởng Trần Hồng Minh kỳ vọng hội nghị sẽ là diễn đàn đối thoại cởi mở, đa chiều để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia sẽ phân tích, đánh giá thực trạng, các yếu tố tác động đến phát triển vận tải đa phương thức để tập trung tháo gỡ các rào cản, khó khăn.

Qua đó, đề xuất giải pháp thúc đẩy kết nối các phương thức vận tải đảm bảo đồng bộ về chính sách, quy hoạch, kết cấu hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển các doanh nghiệp vận tải đa phương thức để các phương thức vận tải hoạt động theo đúng vai trò: vận tải đường bộ đóng vai trò kết nối, chung chuyển, kết nối chặng đầu - chặng cuối; vận tải đường sắt đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, đường dài; vận tải hàng hải đảm nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu; vận tải đường thủy đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp; vận tải hàng không đảm nhận vận chuyển nhanh, hàng có giá trị cao.

Báo cáo tại hội nghị, ông Đỗ Công Thủy, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông cho biết, vận tải đa phương thức đã trở thành mô hình tổ chức vận tải chủ đạo trong xu thế phát triển toàn cầu khi kết hợp tối ưu các phương thức vận tải trong chuỗi vận chuyển thay vì hoạt động riêng lẻ, giúp tận dụng được ưu thế của từng phương thức.

Nhưng tại Việt Nam, tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10%, trong khi ở các nước phát triển, tỷ trọng này đạt trên 25-40%. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm hạ tầng, mà còn ở năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu.

Hiện nay, tổng giá trị kết cấu hạ tầng giao thông khoảng 5 triệu tỷ đồng (chiếm gần 50% tổng giá trị tài sản của 19 loại kết cấu hạ tầng quốc gia). Riêng năm 2025, sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn và luân chuyển hàng hóa đạt 612 tỷ T.Km. Sản lượng vận tải hành khách đạt khoảng 6,1 tỷ lượt, luân chuyển đạt khoảng 312 tỷ lượt HK.km.

Rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và các quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải

Dù tiềm năng rất lớn, song hệ thống vận tải đang phải đối mặt với sự mất cân đối, lãng phí dư thừa ở một số lĩnh vực vận tải. Trong đó, đường bộ chiếm tới 75,1%, đường thủy nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ chiếm 0,02%. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết thúc đẩy phát triển vận tải đa phương thức.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh giao các cơ quan chuyên môn tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại hội nghị để nghiên cứu đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành lĩnh vực giao thông vận tải. Đáng chú ý, việc xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau sáp nhập địa giới hành chính cần được đặc biệt chú trọng.

Bộ trưởng nhấn mạnh tính cấp bách của việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch tỉnh và các quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải, bảo đảm tính liên kết, đồng bộ, thống nhất, hiệu quả và bền vững làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông.

Đồng thời, triển khai thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, xác định rõ danh mục các dự án ưu tiên đầu tư để tăng kết nối các phương thức vận tải tại địa phương và kết nối liên vùng. Cùng với đó, xây dựng cộng đồng doanh nghiệp vận tải tầm quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh toàn diện.

Bộ Xây dựng sẽ phối hợp các Bộ, ngành chức năng nghiên cứu đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư để phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa vận chuyển container có sức chở lớn, tốc độ vận chuyển nhanh; phát triển đội tàu bay hiện đại để cung cấp dịch vụ vận tải quốc tế; cơ chế hợp tác giữa doanh nghiệp cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp vận tải thủy với các cảng cạn/bến thủy nội địa nằm gần chân hàng; triển khai các giải pháp để kết nối trực tiếp giữa chủ hàng, chủ phương tiện vận chuyển để giảm chi phí trung gian; khuyến khích các doanh nghiệp phát triển và cung cấp giải pháp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.

Bộ trưởng đề nghị các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế để triển khai đồng bộ, có hiệu quả các định hướng lớn.

Các doanh nghiệp vận tải tiếp tục đổi mới quản trị, liên kết các phương thức vận tải, hợp tác với doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đổi mới, sáng tạo, đoàn kết, hợp tác để vượt qua khó khăn, vươn ra khu vực và thế giới.