Hướng tới xây dựng hệ thống quản lý UAV quốc gia

Từ vận chuyển nông sản, logistics y tế, nông nghiệp thông minh đến quản lý tài nguyên, phòng, chống thiên tai... UAV (phương tiện bay không người lái) đang từng bước phát triển trên thế giới, tạo ra nền kinh tế không gian tầng thấp nhộn nhịp (dựa trên hệ sinh thái các UAV hoạt động từ mặt đất đến khoảng 1.000 - 3.000m) và Việt Nam không nằm ngoài xu thế này.

Tại Diễn đàn “Phát triển kinh tế tầm thấp” tổ chức tại Hà Nội mới đây, các nhà quản lý, nhà khoa học, DN, địa phương đã trao đổi về những cơ hội mới từ lĩnh vực nêu trên.

Đại diện Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ KH&CN) cho rằng, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035. Nghĩa là tiềm năng rất lớn. Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển kinh tế tầm thấp, hiện đang hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, tần số, chính sách nhân lực cho kinh tế không gian tầng thấp. Tuy nhiên, không chờ hoàn thiện toàn bộ mới triển khai, cơ quan chức năng đã tạo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để DN từng bước đưa mô hình vào thực tế, đồng thời thúc đẩy làm chủ công nghệ, sản phẩm chiến lược, phát triển nguồn nhân lực.

Điện Biên là một trong những địa phương thử nghiệm cách tiếp cận này. Với địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không đồng đều, tỉnh triển khai Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng UAV trong 24 tháng, dự kiến 6.000 chuyến bay. Đại diện Sở KH&CN tỉnh cho biết, từ ngày 15/9 đến nay, địa phương đã thực hiện 118 chuyến bay vận chuyển cà phê, tải trọng 50kg/chuyến. Giá trị lớn hơn là hình thành dữ liệu thực tế, quy trình phối hợp, kinh nghiệm quản lý rủi ro, mô hình điều hành, cơ sở để đánh giá chính sách. Từ thử nghiệm ban đầu, Điện Biên xác định các nhóm ứng dụng trọng tâm gồm vận chuyển nông sản, vật tư sản xuất; logistics y tế, hàng hóa thiết yếu; khảo sát, lập bản đồ số.

Nhiều ý kiến tại sự kiện cho rằng việc tích hợp UAV với logistics, nông nghiệp, giao thông thông minh, các công nghệ mới đang tạo ra một không gian phát triển mới. Một số cơ sở cũng đang nghiên cứu, phát triển các hoạt động thiết kế, chế tạo UAV, đào tạo điều khiển UAV phục vụ nông nghiệp, tìm kiếm cứu nạn, giao thông, logistics… Trong thực tế, tại nhiều địa phương, nhất là tại phía Nam, UAV phục vụ nông nghiệp như phun thuốc sâu cũng không hiếm gặp, khi nông dân có thể chi ra nhiều chục triệu đồng, thậm chí cả trăm triệu đồng để mua sắm UAV.

Tuy nhiên, có một vấn đề tiên quyết, là cần đặc biệt lưu ý góc độ bảo đảm an ninh, an toàn không phận. Đại diện Cục Tác chiến điện tử (Bộ Tổng Tham mưu, Bộ Quốc phòng) cho rằng, để phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp, đồng thời bảo đảm quốc phòng - an ninh, cần tiếp tục hoàn thiện quy định pháp lý và các giải pháp kỹ thuật, công nghệ. Cần có một cơ quan chủ trì xây dựng và vận hành Hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia (UTM), phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp. Đồng thời, xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân đội, công an trong xử lý UAV vi phạm.

Hàng loạt sự việc UAV vi phạm không phận các sân bay Cát Bi, Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất vừa qua đã cho thấy hệ lụy của việc UAV bay sai phép. Vì vậy, để phát huy tiềm năng kinh tế tầm thấp, phải có sự tham gia đồng bộ, chặt chẽ của Nhà nước, địa phương, DN, các viện nghiên cứu và đào tạo.