Khuyến nghị về mô hình quỹ thúc đẩy hiệu quả năng lượng phù hợp với điều kiện Việt Nam

Cục Năng lượng - Dầu khí (Bộ Công Thương) phối hợp với Dự án Hỗ trợ kỹ thuật chuyển dịch năng lượng bền vững Việt Nam - EU tổ chức “Hội nghị tham vấn Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”.

Phát biểu tại hội nghị, ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí cho biết, năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Chỉ thị số 09/CT-TTg tiếp tục yêu cầu triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện và hoàn thiện hồ sơ thành lập Quỹ húc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”.

Theo ông Dũng, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp, xây dựng, thương mại và nhiều lĩnh vực còn lớn. Nhiều doanh nghiệp đã cải tiến dây chuyền sản xuất, thay thế thiết bị hiệu suất thấp, tối ưu hệ thống và đầu tư công nghệ mới. Tuy nhiên, nguồn vốn và khả năng tiếp cận tài chính vẫn là điểm nghẽn. Nhiều dự án có hiệu quả kinh tế rõ ràng nhưng cần vốn đầu tư ban đầu lớn. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, còn gặp khó khăn trong huy động vốn.

Đây là một trong những vấn đề đặt ra trong quá trình thiết kế Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Việc hình thành công cụ tài chính phù hợp được kỳ vọng tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng.

Theo Ban tổ chức, Quỹ có thể trở thành công cụ tài chính để huy động và kết nối nguồn lực của Nhà nước, khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính và đối tác phát triển vào lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Quỹ cũng có thể kết nối các nguồn lực kỹ thuật và quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp trong kiểm toán năng lượng, chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Việc hỗ trợ có thể được thực hiện từ khâu xác định tiềm năng, chuẩn bị dự án, hỗ trợ kỹ thuật, huy động vốn đến triển khai đầu tư và đạt kết quả tiết kiệm năng lượng.

Bà Trần Thùy Dương, Giám đốc Chương trình, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam cho biết hiệu quả năng lượng có ý nghĩa quan trọng với doanh nghiệp và nền kinh tế. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 tiết kiệm 8-10% tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng. Tiềm năng đầu tư vào hiệu quả năng lượng, đặc biệt trong công nghiệp, còn rất lớn.

Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn vẫn là thách thức. Nhiều dự án có quy mô nhỏ, mô hình đa dạng và dựa vào khoản tiết kiệm chi phí trong tương lai. Đặc điểm này gây khó khăn cho các tổ chức tài chính trong đánh giá, thẩm định và cấp vốn.

Bà Trần Thùy Dương cho biết, EU hỗ trợ Bộ Công Thương, Cục Năng lượng - Dầu khí xây dựng khuyến nghị về mô hình Quỹ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Kinh nghiệm cho thấy các cơ chế hỗ trợ cần kết hợp công cụ tài chính với hỗ trợ kỹ thuật, chuẩn bị dự án, đo lường và xác minh mức tiết kiệm năng lượng, cùng cơ chế quản trị minh bạch. Nguồn lực công có thể góp phần giảm rủi ro, tạo điều kiện để ngân hàng và nhà đầu tư tư nhân tham gia sâu rộng hơn vào các dự án tiết kiệm năng lượng.