Kiểm soát rủi ro pháp lý: “Tấm khiên” để doanh nghiệp tự tin bứt tốc - Bài cuối: Tạo nền tảng vững chắc cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư

Nếu việc chủ động xây dựng hệ thống quản trị rủi ro là điều kiện cần, thì một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và thống nhất trong thực thi sẽ là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Cùng với nỗ lực nâng cao năng lực tuân thủ từ phía doanh nghiệp, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng tính dự báo và thống nhất trong áp dụng pháp luật sẽ tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phát triển bền vững.

Cần cơ chế thực thi ổn định, nhất quán

Đối với nhiều doanh nghiệp, kiểm soát rủi ro pháp lý không chỉ phụ thuộc vào năng lực tuân thủ nội bộ mà còn gắn chặt với chất lượng của môi trường pháp lý. Đặc biệt, trong những lĩnh vực có chu kỳ đầu tư dài như xây lắp, hạ tầng hay năng lượng, sự minh bạch và thống nhất trong quá trình thực thi pháp luật quyết định khả năng chủ động xây dựng kế hoạch, phân bổ nguồn lực và kiểm soát hiệu quả dự án.

Từ thực tiễn hoạt động trong lĩnh vực xây lắp và thi công công trình điện, bà Doãn Thị Thu Thủy - Tổng Giám đốc Công ty CP Xây lắp và Thiết bị Đại An cho rằng, bên cạnh việc doanh nghiệp tự nâng cao năng lực quản trị rủi ro, việc hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực tuân thủ trong quá trình triển khai dự án.

Theo bà Thủy, đối với doanh nghiệp xây lắp, mỗi dự án đều liên quan đến nhiều nhóm quy định khác nhau như đầu tư, xây dựng, đấu thầu, đất đai, năng lượng và các thủ tục hành chính. Do đó, sự rõ ràng trong quy trình, tính thống nhất trong hướng dẫn và khả năng dự báo của chính sách có ý nghĩa lớn đối với việc lập kế hoạch, chuẩn bị hồ sơ và triển khai dự án. “Điều quan trọng là quá trình tổ chức thực thi cần rõ ràng và thống nhất. Khi các yêu cầu pháp lý, trình tự thực hiện và thời gian xử lý thủ tục có thể dự báo trước, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc bố trí nguồn lực, kiểm soát tiến độ và triển khai dự án hiệu quả” - bà Thủy chia sẻ.

Theo nữ doanh nhân Doãn Thị Thu Thủy, điều doanh nghiệp mong muốn không phải là những ưu đãi đặc biệt, mà là một cơ chế thực thi ổn định, nhất quán để có thể chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Trong thực tế, chỉ cần cách hiểu hoặc áp dụng quy định giữa các địa phương khác nhau cũng có thể khiến doanh nghiệp mất thêm thời gian rà soát hồ sơ, điều chỉnh phương án triển khai, phát sinh chi phí và ảnh hưởng tới tiến độ dự án.

Tuy nhiên, theo bà Thủy, hoàn thiện thể chế chỉ là một vế của bài toán. Bản thân doanh nghiệp cũng phải chủ động xây dựng hệ thống quản trị pháp lý ngay từ bên trong. Thay vì chỉ xử lý khi phát sinh vấn đề, công tác rà soát quy định, kiểm soát hồ sơ và đánh giá rủi ro cần được thực hiện xuyên suốt quá trình chuẩn bị, triển khai dự án.

Tại Công ty Đại An, doanh nghiệp đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa các bộ phận kỹ thuật, tài chính, vật tư và quản lý dự án nhằm rà soát các yêu cầu pháp lý ngay từ giai đoạn đầu. Việc đưa yếu tố tuân thủ vào quá trình ra quyết định giúp doanh nghiệp nhận diện nguy cơ, hạn chế tranh chấp và kiểm soát chi phí trong quá trình thực hiện. “Chúng tôi xác định pháp lý không phải là một khâu riêng biệt mà cần được tích hợp vào hoạt động quản trị chung của doanh nghiệp. Khi các quyết định kinh doanh được xem xét đầy đủ dưới góc độ pháp lý ngay từ đầu, doanh nghiệp có thể giảm thiểu rủi ro và chủ động hơn trong quá trình phát triển” - Tổng Giám đốc Công ty CP Xây lắp và Thiết bị Đại An nhấn mạnh.

Để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, bà Thủy kỳ vọng các quy định trong lĩnh vực xây lắp, đấu thầu và năng lượng tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và nâng cao tính dự báo. Cùng với đó, việc đẩy mạnh số hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm các khâu trung gian không cần thiết sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho đầu tư, đổi mới công nghệ và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Để “tấm khiên” pháp lý phát huy hiệu quả

Những kiến nghị từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp cho thấy, để kiểm soát rủi ro pháp lý một cách bền vững không chỉ cần sự chủ động từ phía doanh nghiệp mà còn đòi hỏi quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng thực thi pháp luật. Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Minh Long - Giám đốc Công ty Luật Dragon cho rằng, muốn xây dựng một môi trường kinh doanh an toàn về pháp lý cần có sự thay đổi đồng thời từ cả cơ quan quản lý và chính doanh nghiệp.

Theo Luật sư Long, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế là cần thiết. Tuy nhiên, sự thay đổi liên tục của các quy định cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động cập nhật, rà soát và điều chỉnh phương thức quản trị để bảo đảm tuân thủ. Đặc biệt, trong những lĩnh vực chịu tác động lớn từ chính sách như đầu tư, thuế, đất đai, lao động hay thương mại, khả năng dự báo và thích ứng với những thay đổi của pháp luật ngày càng trở thành yêu cầu tất yếu trong quản trị doanh nghiệp.

Từ thực tiễn tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp, Luật sư Long nhận thấy không ít rủi ro pháp lý phát sinh không phải do doanh nghiệp cố tình vi phạm mà xuất phát từ việc quy định thay đổi nhanh, văn bản hướng dẫn chưa được ban hành đầy đủ hoặc cách hiểu, cách áp dụng giữa các cơ quan thực thi chưa thật sự thống nhất. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định phương án tuân thủ phù hợp, đặc biệt trong các lĩnh vực thường xuyên phát sinh nghĩa vụ và thủ tục như thuế, đầu tư, đất đai.

Theo Giám đốc Công ty Luật Dragon, một chính sách mới chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có đủ thời gian để tiếp cận, nghiên cứu và chuẩn bị các điều kiện cần thiết nhằm thực hiện đúng quy định. Vì vậy, bên cạnh việc ban hành chính sách, cần chú trọng hơn đến chất lượng của công tác hướng dẫn, tổ chức thực hiện và bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng pháp luật giữa các cơ quan, địa phương.

Ông Long cho rằng, khi doanh nghiệp không có đủ cơ sở để dự báo nghĩa vụ pháp lý, chi phí tuân thủ sẽ gia tăng do phải dành thêm thời gian và nguồn lực để rà soát quy định, điều chỉnh quy trình hoặc xử lý các thủ tục phát sinh. Không chỉ làm tăng chi phí vận hành, điều này còn ảnh hưởng đến tính chủ động trong việc xây dựng kế hoạch đầu tư và triển khai các dự án mới.

Từ góc độ chính sách, Luật sư Nguyễn Minh Long kiến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, minh bạch và có tính dự báo cao hơn; đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa quy định và văn bản hướng dẫn cũng như giữa các cơ quan trong quá trình thực thi. Bên cạnh đó, việc thiết kế lộ trình chuyển tiếp hợp lý đối với các quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị, hạn chế những rủi ro phát sinh trong quá trình áp dụng.

Ở chiều ngược lại, theo Luật sư Long, doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy trong quản trị pháp lý. Thay vì chỉ xử lý khi xảy ra tranh chấp hoặc vi phạm, công tác pháp lý cần được tích hợp ngay từ quá trình xây dựng chiến lược, tổ chức vận hành và ra quyết định kinh doanh. Việc thường xuyên cập nhật quy định pháp luật, xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ, phân công rõ trách nhiệm và chủ động tham vấn chuyên gia khi cần thiết sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện và kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn đầu.

Giám đốc Công ty Luật Dragon nhấn mạnh, khi quản trị pháp lý trở thành một bộ phận trong hệ thống quản trị doanh nghiệp, lợi ích mang lại không chỉ dừng ở việc hạn chế vi phạm hay tranh chấp. Đây còn là yếu tố góp phần nâng cao tính minh bạch, củng cố niềm tin của đối tác, nhà đầu tư và các tổ chức tín dụng, qua đó tạo lợi thế cho doanh nghiệp trong quá trình huy động nguồn lực và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Một môi trường kinh doanh an toàn về pháp lý không chỉ được tạo nên từ hệ thống quy định đầy đủ mà còn phụ thuộc vào chất lượng thực thi. Khi thể chế được hoàn thiện theo hướng minh bạch, ổn định, đồng thời doanh nghiệp xây dựng văn hóa tuân thủ và quản trị rủi ro ngay từ bên trong, “tấm khiên” pháp lý mới thực sự phát huy hiệu quả, tạo nền tảng cho đầu tư dài hạn và phát triển bền vững.