Nâng cao năng suất lao động nhờ khai thác AI đúng cách

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra bước chuyển mới trong nền kinh tế số, giúp doanh nghiệp (DN) nâng cao năng suất lao động, tối ưu vận hành và đẩy nhanh quá trình ra quyết định. Tuy nhiên, AI chỉ phát huy giá trị khi DN xác định đúng bài toán, xây dựng chiến lược ứng dụng phù hợp, chuẩn hóa dữ liệu và phát triển nguồn nhân lực có khả năng phối hợp hiệu quả với công nghệ.

Khai thác đúng để AI phát huy hiệu quả

Theo ông Nguyễn Mạnh Thắng - CEO Công ty TNHH AgileTech Việt Nam, AI không chỉ giúp DN tiết giảm chi phí vận hành mà còn tạo bước nhảy vọt về năng suất lao động. Giá trị lớn nhất của AI không nằm ở bản thân công nghệ mà ở việc giải phóng con người khỏi những công việc mang tính cơ học để tập trung cho các hoạt động sáng tạo, đổi mới và tạo ra giá trị cao hơn.

Đồng quan điểm, bà Lê Thị Dung - Viện trưởng Viện Doanh Trí, Phó Tổng Thư ký Hội Doanh nghiệp Trẻ Hà Nội (HANOIBA) nhận định, AI đang tạo ra cuộc cách mạng về năng suất lớn nhất kể từ khi Internet xuất hiện. Theo bà, lợi thế cạnh tranh của DN ngày nay không còn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn hay quy mô mà nằm ở tốc độ học hỏi, xử lý dữ liệu và ra quyết định. Thực tế triển khai tại nhiều DN cho thấy, AI đã rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện các quy trình trong nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, marketing và quản trị, qua đó giúp lãnh đạo có thêm thời gian tập trung cho các quyết định chiến lược.

Hiện nay, nhiều DN đã ghi nhận những kết quả tích cực từ việc ứng dụng AI trong nâng cao năng suất lao động, nhưng cũng không ít đơn vị dù đầu tư đáng kể vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong đợi. Theo ông Nguyễn Mạnh Thắng, nguyên nhân cốt lõi nằm ở cách tiếp cận. Nhiều DN bắt đầu bằng câu hỏi “nên mua công cụ AI nào” thay vì xác định rõ “bài toán kinh doanh nào cần AI giải quyết”. Khi mục tiêu không rõ ràng, AI rất dễ trở thành một khoản đầu tư mang tính thử nghiệm mà không tạo ra giá trị thực tế.

Bên cạnh việc xác định đúng bài toán, chất lượng dữ liệu cũng là yếu tố quyết định hiệu quả khai thác AI trong DN. AI chỉ phát huy hiệu quả khi DN sở hữu nguồn dữ liệu đầy đủ, chính xác và được chuẩn hóa. Ngược lại, dữ liệu phân tán hoặc quy trình quản trị thiếu đồng bộ sẽ hạn chế khả năng khai thác AI, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành và năng suất lao động.

Ở góc độ quản trị, bà Lê Thị Dung cho biết, sự khác biệt trong hiệu quả ứng dụng AI giữa các DN không nằm ở bản thân công nghệ, mà nằm ở tư duy và cách tiếp cận của người lãnh đạo. Theo Viện trưởng Viện Doanh Trí, những DN ứng dụng AI hiệu quả thường bắt đầu từ nhu cầu kinh doanh thực tế, coi AI là công cụ hỗ trợ con người nâng cao hiệu quả công việc thay vì thay thế con người. Các DN này chú trọng phát triển năng lực đội ngũ, giúp người lao động biết cách khai thác AI, đặt câu hỏi phù hợp, kiểm chứng thông tin và kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn với khả năng phân tích của công nghệ. Trong khi đó, nhiều DN hiện vẫn kỳ vọng AI có thể giải quyết toàn bộ khó khăn trong vận hành nhưng chưa chuẩn hóa quy trình, dữ liệu, khiến hiệu quả đầu tư chưa đạt như mong muốn.

Xây dựng nền tảng cho AI phát triển bền vững

Theo các chuyên gia, để AI thực sự trở thành công cụ nâng cao năng suất lao động thay vì chỉ là xu hướng công nghệ, DN cần có lộ trình triển khai bài bản. Ông Nguyễn Mạnh Thắng cho rằng, trước hết AI phải gắn với những mục tiêu kinh doanh cụ thể như nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí, cải thiện trải nghiệm khách hàng hoặc hỗ trợ người lao động xử lý công việc hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, DN cần chuẩn hóa và số hóa dữ liệu, bởi đây là nền tảng quyết định chất lượng của các hệ thống AI. Đồng thời, việc đào tạo kỹ năng AI cho cả lãnh đạo và nhân viên cũng giữ vai trò quan trọng. Lãnh đạo cần hiểu AI để đưa ra định hướng phù hợp, trong khi người lao động cần biết cách phối hợp với AI trong công việc hằng ngày nhằm nâng cao hiệu suất cá nhân.

CEO AgileTech Việt Nam khuyến nghị, DN nên triển khai AI theo từng giai đoạn, bắt đầu từ những dự án quy mô nhỏ nhưng có khả năng tạo ra hiệu quả trong khoảng 3 - 6 tháng đầu, với các chỉ số đo lường cụ thể như thời gian xử lý công việc, mức độ cải thiện năng suất lao động hoặc chi phí vận hành. Khi hiệu quả được chứng minh, DN sẽ có cơ sở để mở rộng phạm vi ứng dụng.

Cùng chung nhận định, bà Lê Thị Dung nhấn mạnh, nếu chỉ xem AI là một xu hướng công nghệ thì rất khó tạo ra giá trị lâu dài. Theo bà, AI cần được tích hợp vào chiến lược phát triển của DN, năng lực sử dụng AI cần được xây dựng trong toàn bộ đội ngũ chứ không chỉ riêng bộ phận công nghệ. DN cần hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo, nơi người lao động sẵn sàng học hỏi, thử nghiệm và cải tiến liên tục. Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, khả năng kết hợp giữa năng lực chuyên môn của con người với công nghệ sẽ trở thành yếu tố quan trọng quyết định năng suất lao động.

Không chỉ tác động đến DN, AI cũng đang làm thay đổi thị trường lao động. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều AI thay đổi chủ yếu là cách con người làm việc chứ không phải xóa bỏ hoàn toàn việc làm. Ông Nguyễn Mạnh Thắng cho biết, trong những năm tới, AI sẽ thay thế phần lớn các công việc lặp đi lặp lại, còn con người sẽ đảm nhiệm nhiều hơn các nhiệm vụ đòi hỏi tư duy, sáng tạo, giao tiếp và ra quyết định. Ông dẫn chứng, tại AgileTech Việt Nam, việc đánh giá nhân sự hiện không chỉ dựa trên chuyên môn mà còn xem xét khả năng khai thác AI để nâng cao hiệu quả công việc. Do đó, người lao động cần trang bị các kỹ năng sử dụng công cụ AI, kỹ năng đặt câu hỏi hiệu quả, khả năng phân tích và kiểm chứng kết quả do AI tạo ra, tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và đặc biệt là tinh thần học tập liên tục khi công nghệ thay đổi rất nhanh.

Theo bà Lê Thị Dung, trong tương lai, những kỹ năng mà AI khó có thể thay thế như sáng tạo, giao tiếp, lãnh đạo, kết nối con người và trí tuệ cảm xúc sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Song song với đó, khả năng sử dụng AI như một trợ lý cá nhân sẽ trở thành năng lực thiết yếu của người lao động. Theo bà, “người thay thế bạn không phải AI, mà là người biết sử dụng AI tốt hơn bạn”. Đây sẽ là xu hướng cạnh tranh mới trên thị trường lao động trong thời đại số.

“Để DN khai thác hiệu quả AI, cần có sự vào cuộc đồng bộ của DN, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý. DN cần đầu tư hạ tầng công nghệ, xây dựng chiến lược ứng dụng AI và đào tạo nhân lực. Cơ sở đào tạo cần đổi mới chương trình gắn với thực tiễn, tăng cường đào tạo về AI. Cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng AI, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và quyền riêng tư”.