Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa

Với cách tiếp cận hướng tới hồ sơ đệ trình UNESCO, chúng ta cần chuyển từ câu hỏi “Cổ Loa quan trọng như thế nào đối với Việt Nam? sang câu hỏi "Cổ Loa đóng góp điều gì vào nhận thức chung của thế giới về quá trình hình thành các nhà nước sơ khai, tổ chức không gian quyền lực và sự thích ứng của con người với môi trường tự nhiên?"

Ngày 12/8/2026, Hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa” do UBND TP Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội).

Hội thảo nhằm nhận diện và làm rõ các luận cứ khoa học về giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, phục vụ việc hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Khu di tích Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới.

Tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cho biết, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa không chỉ là yêu cầu của công tác di sản, mà còn là nhiệm vụ gắn với chiến lược phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

“Thành phố xác định việc xây dựng hồ sơ đề cử Cổ Loa trình UNESCO không chỉ hướng tới mục tiêu tôn vinh giá trị một di sản lịch sử, văn hóa, mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và vị thế của Thăng Long - Hà Nội trong tiến trình văn minh nhân loại, tạo động lực để phát huy các nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển Thủ đô nhanh, bền vững và hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà nhấn mạnh.

Trong phát biểu đề dẫn hội thảo, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, trong hơn một thế kỷ qua, từ những ghi chép và nghiên cứu đầu tiên của các học giả đầu thế kỷ XX, qua các cuộc khai quật khảo cổ học quy mô lớn và quá trình nghiên cứu liên tục của nhiều thế hệ các nhà sử học, khảo cổ học, địa chất học, địa lý học, kiến trúc và bảo tồn di sản, nhận thức về Cổ Loa đã ngày càng sâu sắc và toàn diện. Những nghiên cứu đó cho thấy Cổ Loa không chỉ là một quân thành, một đô thành hay một trung tâm cư trú cổ, mà là một không gian quyền lực được tổ chức trên quy mô lớn, trong mối quan hệ chặt chẽ giữa thành lũy, thủy hệ, cư trú, sản xuất và môi trường tự nhiên.

Giám đốc Nguyễn Thanh Quang cũng cho biết, định hướng xây dựng luận cứ giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa trên hai tiêu chí của Công ước Di sản Thế giới, trong đó có nhấn mạnh giá trị của di sản như một bằng chứng độc đáo hoặc đặc biệt về một truyền thống văn hóa hoặc một nền văn minh đã tồn tại hoặc đang tồn tại.

Trong hơn một thế kỷ qua, từ những ghi chép và nghiên cứu đầu tiên của các học giả đầu thế kỷ XX cho đến những nghiên cứu hiện nay cho thấy Cổ Loa không chỉ là một quân thành, một đô thành hay một trung tâm cư trú cổ, mà là một không gian quyền lực được tổ chức trên quy mô lớn, trong mối quan hệ chặt chẽ giữa thành lũy, thủy hệ, cư trú, sản xuất và môi trường tự nhiên. Với cách tiếp cận hướng tới hồ sơ đệ trình UNESCO, các nhà khoa học hướng đến những kiến giải: “Cổ Loa đóng góp điều gì vào nhận thức chung của thế giới về quá trình hình thành các nhà nước sơ khai, tổ chức không gian quyền lực và sự thích ứng của con người với môi trường tự nhiên”.

“Cổ Loa là bằng chứng vật chất quan trọng về quá trình hình thành nhà nước sơ kỳ trên nền tảng văn hóa Đông Sơn, phản ánh sự hội tụ của kỹ nghệ luyện kim, nông nghiệp lúa nước, giao thông đường thủy, kỹ thuật quân sự và tổ chức xã hội. Giá trị của Cổ Loa vì thế không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam, mà còn góp phần làm rõ một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển các nhà nước sơ kỳ ở Đông Nam Á”, ông Nguyễn Thanh Quang chia sẻ.

Theo PGS.TS Vũ Văn Quân, Trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia Hà Nội), những giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa được thể hiện ở hệ thống thành lũy, mạng lưới thủy hệ cổ, chuỗi di tích khảo cổ cư trú, luyện kim nhiều thời kỳ cùng sự tiếp nối liên tục của không gian làng truyền thống và văn hóa cộng đồng. Khu di tích đáp ứng các tiêu chí của Công ước Di sản thế giới với tư cách là một di sản văn hóa tiềm năng có giá trị nổi bật toàn cầu.

“Giá trị nổi bật của Cổ Loa không chỉ nằm ở sự liên tục của tiến trình lịch sử, văn hóa mà còn ở việc toàn bộ những thành tựu đó được vật chất hóa thành một trung tâm quyền lực của một nhà nước từ sớm. Hệ thống 3 vòng thành khép kín, kết hợp với mạng lưới hào nước, thủy hệ tự nhiên, các khu vực chức năng bên trong và bên ngoài thành, phản ánh rõ một cấu trúc chính trị, quân sự có tổ chức, trong đó quyền lực được phân cấp, bảo vệ bằng giải pháp quy hoạch, xây dựng trên quy mô lớn”, PGS.TS Vũ Văn Quân nhận định.

Phiên thảo luận chủ đề “Khu di tích Cổ Loa - Nhận diện những giá trị nổi bật toàn cầu” tập trung trao đổi và hoàn thiện hệ thống luận cứ khoa học về Giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa; tiếp cận di sản từ góc nhìn Di sản thế giới; làm rõ các giá trị về quy hoạch, tổ chức cảnh quan, kỹ thuật xây dựng thành lũy, hệ thống lễ hội truyền thống; đồng thời thảo luận các vấn đề về xây dựng Báo cáo tóm tắt trình UNESCO, bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.

Ban tổ chức cho biết sẽ tiếp thu các nghiên cứu, trao đổi tại hội thảo để hoàn thiện các luận cứ khoa học về Giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa; bổ sung cơ sở khoa học phục vụ việc hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Khu di tích Cổ Loa vào Danh sách đề cử dự kiến Di sản thế giới; đồng thời đề xuất các định hướng nghiên cứu, bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản phù hợp với yêu cầu của Công ước Di sản thế giới.