Nhập siêu 16,65 tỷ USD: Tín hiệu đáng lo hay động lực cho tăng trưởng?

Nhập siêu liên tục trong nửa đầu năm đang dấy lên nhiều lo ngại cho mục tiêu tăng trưởng và mục tiêu xuất khẩu của năm 2026. Nhập siêu 16,65 tỷ sau 6 tháng có đáng lo ngại? Báo PLVN đã có cuộc phỏng vấn ông Nguyễn Tuấn Việt - chuyên gia xúc tiến xuất khẩu, Tổng Giám đốc VIETGO, về vấn đề này.

Nhập siêu sau 6 tháng lên tới 16,65 tỷ USD, ông nhìn nhận như thế nào về số liệu này?

- Trước hết, chúng ta cần nhìn nhận cán cân thương mại trong bối cảnh chu kỳ vận động của nền kinh tế, thay vì chỉ nhìn vào một con số tại một thời điểm. Thông thường, hoạt động ngoại thương của Việt Nam có tính mùa vụ rất rõ. Quý I và quý II thường là giai đoạn doanh nghiệp tập trung nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị để phục vụ sản xuất.

Trong khi đó, quý III và đặc biệt là quý IV mới là thời điểm hàng hóa được xuất khẩu mạnh nhất nhằm đáp ứng mùa mua sắm cuối năm tại các thị trường lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản và nhiều quốc gia khác.

Nói cách khác, nhập khẩu thường đi trước, còn xuất khẩu là kết quả của quá trình đầu tư sản xuất đó. Đối với từng ngành hàng, chu kỳ này càng thể hiện rõ nét. Ngành dệt may, da giày thường nhập khẩu nguyên phụ liệu theo tiến độ đơn hàng.

Trong khi đó, các doanh nghiệp chế biến nông sản như điều, cà phê, hồ tiêu hay ca cao buộc phải nhập khẩu nguyên liệu đúng mùa vụ từ châu Phi, Campuchia, Lào, Indonesia… Nếu bỏ lỡ thời điểm thu mua, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu nguyên liệu hoặc phải mua với giá rất cao khi nguồn cung giảm.

Bên cạnh khu vực doanh nghiệp trong nước, khu vực FDI cũng đóng vai trò rất quan trọng. Các tập đoàn điện tử lớn như Samsung, LG, Foxconn, Luxshare, Goertek… đều phải nhập khẩu khối lượng rất lớn linh kiện, chip bán dẫn, màn hình, cấu kiện và nguyên liệu để lắp ráp tại Việt Nam trước khi xuất khẩu sang các thị trường quốc tế. Vì vậy, nhập khẩu tăng trong khu vực FDI thường phản ánh sự chuẩn bị cho các đơn hàng xuất khẩu trong các quý tiếp theo hơn là sự suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Vậy theo ông nhập siêu sau 6 tháng không phải là vấn đề đáng lo ngại?

- Theo tôi, con số nhập siêu hiện nay chưa phải là tín hiệu đáng lo ngại. Điều quan trọng hơn là những dòng vốn nhập khẩu đó đang được sử dụng để tạo ra năng lực sản xuất và năng lực xuất khẩu lớn hơn trong thời gian tới. Điều quan trọng hơn cả là phải nhìn vào cơ cấu của hàng nhập khẩu. Nếu một quốc gia nhập siêu vì gia tăng nhập khẩu hàng tiêu dùng hoặc hàng xa xỉ thì đó mới là tín hiệu đáng lo ngại.

Ngược lại, nếu phần lớn kim ngạch nhập khẩu đến từ máy móc, thiết bị, công nghệ, nguyên vật liệu, linh kiện phục vụ sản xuất hoặc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thì đây thực chất là khoản đầu tư cho năng lực tăng trưởng trong tương lai.

Theo tôi, con số nhập siêu hơn 16,65 tỷ USD hiện nay chủ yếu phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất của doanh nghiệp và quá trình thúc đẩy đầu tư phát triển của nền kinh tế.

Một yếu tố khác cũng cần được xem xét là việc Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công với hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm như đường cao tốc, cảng biển, sân bay, đường sắt, năng lượng... Những dự án này đòi hỏi lượng lớn máy móc, thiết bị, thép chuyên dụng, vật tư kỹ thuật và công nghệ phải nhập khẩu. Đây đều là những khoản chi nhằm tạo ra tài sản quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài chứ không phải chi tiêu tiêu dùng.

Từ thực tiễn hơn 20 năm xúc tiến thương mại quốc tế, tôi nhận thấy khi doanh nghiệp chủ động tăng nhập khẩu nguyên liệu, điều đó thường phản ánh niềm tin vào triển vọng thị trường. Không doanh nghiệp nào bỏ ra lượng vốn lớn để tích trữ nguyên liệu nếu họ không nhìn thấy cơ hội đơn hàng trong tương lai.

Bên cạnh đó, việc nhiều doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn nguyên liệu cũng cho thấy họ đang thích ứng với bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động. Những thay đổi về chính sách thuế quan, đặc biệt tại thị trường Mỹ, hay các yếu tố địa chính trị khiến doanh nghiệp có xu hướng chuẩn bị nguồn cung sớm hơn để bảo đảm tiến độ giao hàng và hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Ông dự báo như thế nào về xuất khẩu 6 tháng cuối năm?

- Theo kinh nghiệm hơn 20 năm trực tiếp kết nối giao thương quốc tế tại VIETGO, tôi nhận thấy mỗi khi đơn hàng từ các thị trường lớn bắt đầu phục hồi, phản ứng đầu tiên của doanh nghiệp luôn là tăng nhập khẩu nguyên liệu. Có thể xem đây là một "chỉ báo sớm" của hoạt động xuất khẩu.

Khi lượng nguyên liệu đầu vào tăng mạnh, thông thường sau đó từ hai đến ba tháng sẽ xuất hiện sự gia tăng tương ứng về kim ngạch xuất khẩu. Chính vì vậy, tôi đánh giá triển vọng xuất khẩu trong nửa cuối năm vẫn khá tích cực.

Quý III và quý IV luôn là giai đoạn cao điểm của hoạt động xuất khẩu khi các nhà nhập khẩu quốc tế chuẩn bị hàng hóa cho mùa mua sắm cuối năm, Giáng sinh và năm mới.

Ngoài yếu tố mùa vụ, Việt Nam hiện vẫn đang hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều tập đoàn quốc tế tiếp tục mở rộng đầu tư, nâng công suất và đa dạng hóa sản xuất tại Việt Nam. Điều này sẽ kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu trong ngắn hạn nhưng đồng thời tạo ra năng lực xuất khẩu lớn hơn trong trung và dài hạn.

Trân trọng cảm ơn ông!