Tài sản vô hình: Yếu tố then chốt nâng cao giá trị doanh nghiệp

(PLVN) - Trong nền kinh tế số, tài sản vô hình như thương hiệu, dữ liệu, sở hữu trí tuệ hay công nghệ… đang dần trở thành động lực then chốt nâng cao giá trị doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, việc nhận diện và quản trị hiệu quả những tài sản này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn gia tăng sức hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư và các thương vụ mua bán, sáp nhập (M&A).

Tạo dựng giá trị doanh nghiệp bằng tài sản vô hình

Theo TS Nguyễn Trung Kiên - Viện trưởng Viện Chiến lược Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (STI), nền kinh tế toàn cầu đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, trong đó tài sản vô hình là yếu tố quyết định giá trị, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu trước đây lợi thế chủ yếu được tạo nên từ nhà xưởng, máy móc hay nguồn vốn thì hiện nay công nghệ, dữ liệu, thương hiệu, sở hữu trí tuệ và khả năng đổi mới sáng tạo mới là những tài sản tạo nên sự khác biệt. Xu hướng này thể hiện rõ khi đến năm 2025, hơn 92% giá trị của các doanh nghiệp trong chỉ số S&P 500 đến từ tài sản vô hình, trong khi tài sản hữu hình chỉ còn khoảng 8%.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn tập trung vào các tài sản truyền thống như tiền mặt, tài sản cố định hay hàng tồn kho, trong khi các yếu tố tạo giá trị dài hạn như thương hiệu, dữ liệu khách hàng, sở hữu trí tuệ, quy trình vận hành, văn hóa doanh nghiệp và chất lượng nhân sự lại chưa được nhận diện, lượng hóa đầy đủ. Viện trưởng STI gọi đây là “mỏ vàng bị bỏ quên”, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong huy động vốn và tham gia các thương vụ M&A do chưa chứng minh được giá trị nội tại một cách rõ ràng.

TS David Nguyễn - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Singapore, Chủ tịch Regulus Investment & Capital Holdings cho biết, giá trị doanh nghiệp không chỉ được tạo nên từ kết quả kinh doanh hiện tại mà là sự kết hợp của ba trục thời gian: Quá khứ, hiện tại và tương lai. Theo ông, giá trị hiện tại được phản ánh qua dòng tiền, năng lực vận hành và dữ liệu tài chính minh bạch; trong khi giá trị tương lai được hình thành từ thương hiệu, công nghệ và các tài sản vô hình tích lũy.

Tuy nhiên, yếu tố tạo ra mức định giá cao nhất lại nằm ở tương lai. Theo TS David Nguyễn, nhiều doanh nghiệp công nghệ hay startup dù chưa tạo ra lợi nhuận lớn vẫn được định giá hàng tỷ USD bởi họ sở hữu công nghệ lõi hoặc mô hình kinh doanh có khả năng nhân rộng. Đây là năng lực mở rộng doanh thu với tốc độ nhanh trong khi chi phí chỉ tăng ở mức thấp, tạo dư địa tăng trưởng vượt trội trong dài hạn.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Singapore David Nguyễn nhận định: “Nhà đầu tư hoặc mua hiện tại, hoặc mua tương lai”. Với những doanh nghiệp đã vận hành ổn định, nhà đầu tư sẵn sàng trả giá cao cho một “cỗ máy” tạo dòng tiền bền vững. Ngược lại, với startup hay doanh nghiệp công nghệ, điều họ mua chính là tiềm năng tăng trưởng và khả năng mở rộng trong tương lai.

Biến tài sản vô hình thành lợi thế cạnh tranh

Theo TS Nguyễn Trung Kiên, để tăng lợi thế cạnh tranh, doanh nghiệp trước hết cần thay đổi tư duy quản trị, coi các yếu tố như thương hiệu, dữ liệu, sở hữu trí tuệ và văn hóa doanh nghiệp là tài sản chiến lược, thay vì chỉ là yếu tố hỗ trợ hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp cần tiến hành nhận diện và kiểm kê toàn diện các tài sản vô hình đang sở hữu, từ hệ thống khách hàng, quy trình vận hành đến tài sản trí tuệ và năng lực đội ngũ.

Bước tiếp theo là hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế bảo hộ quyền sở hữu. Việc để tài sản trí tuệ đứng tên cá nhân hoặc thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng không chỉ làm giảm giá trị doanh nghiệp mà còn tạo ra rủi ro lớn trong quá trình thẩm định của nhà đầu tư. Ngoài ra, doanh nghiệp cần từng bước xây dựng hệ thống định giá tài sản vô hình theo các chuẩn mực quốc tế, thay vì chỉ ghi nhận mang tính nội bộ. Khi được lượng hóa rõ ràng, các tài sản như thương hiệu hay dữ liệu khách hàng sẽ trở thành cơ sở để chứng minh giá trị tăng trưởng trong tương lai.

TS David Nguyễn cho rằng, tài sản vô hình chỉ có giá trị khi tạo ra tăng trưởng và hiệu quả kinh doanh. Theo ông, nhà đầu tư không chỉ nhìn vào doanh nghiệp đang sở hữu gì, mà quan trọng hơn là những tài sản đó có thể tạo ra tăng trưởng trong bao lâu. Vì vậy, quyết định đầu tư thường dựa trên ba yếu tố: Tốc độ mở rộng thị trường, khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh và tính bền vững của dòng tiền. Những doanh nghiệp có mô hình dễ nhân rộng, chi phí mở rộng thấp và khả năng thích ứng nhanh với thị trường thường được đánh giá cao, dù quy mô hiện tại còn nhỏ.

Từ kinh nghiệm xây dựng và phát triển doanh nghiệp, TS Phạm Trung Thành - Chủ tịch HĐQT Vision Việt Holding cho biết, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, đối tác và nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến quy mô vốn hay doanh thu mà còn đánh giá cao uy tín thương hiệu, năng lực quản trị, khả năng thực thi dự án và hệ sinh thái hợp tác mà doanh nghiệp xây dựng. Vision Việt Holding xác định đầu tư cho tài sản vô hình là quá trình tích lũy lâu dài. Bên cạnh việc phát triển các giải pháp công nghệ, doanh nghiệp chú trọng xây dựng uy tín với đối tác, chuẩn hóa hệ thống quản trị, hoàn thiện quy trình vận hành và mở rộng mạng lưới hợp tác trong và ngoài nước.

Chủ tịch HĐQT Vision Việt Holding Phạm Trung Thành cho biết, trong quá trình làm việc với các đối tác nước ngoài trong lĩnh vực công nghệ hiển thị và truyền thông số, lợi thế của doanh nghiệp đến từ năng lực triển khai, uy tín thương hiệu và khả năng kết nối thị trường được bồi đắp qua nhiều năm hoạt động. Đây cũng là những tài sản vô hình giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, mở rộng hợp tác và thu hút thêm nguồn lực cho tăng trưởng.

TS Phạm Trung Thành đánh giá, trong kỷ nguyên kinh tế số, doanh nghiệp muốn phát triển bền vững không thể chỉ đầu tư vào tài sản hữu hình mà cần coi tài sản vô hình là nguồn lực chiến lược. Khi thương hiệu, dữ liệu và sở hữu trí tuệ được quản trị hiệu quả, doanh nghiệp sẽ gia tăng giá trị, nâng cao sức hấp dẫn với nhà đầu tư và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.