Tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Đổi mới công nghệ, tối ưu vận hành và sử dụng năng lượng hiệu quả mở ra cơ hội giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, vốn đầu tư lớn, khó tích hợp với thiết bị hiện hữu và thiếu nhân lực chuyên môn vẫn là những rào cản cần tháo gỡ để các giải pháp chuyển đổi xanh đi vào thực tế.

Tiềm năng tiết kiệm lớn, triển khai còn nhiều trở ngại

Ngày 14/10, tại TP Đồng Nai, Cục Năng lượng - Dầu khí, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả - Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững”.

Phát biểu khai mạc, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí, cho biết nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, kéo theo áp lực chi phí đối với doanh nghiệp. Theo ông Dũng, mặt bằng giá năng lượng ở mức mới đang tác động sâu sắc đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ông Dũng cũng lưu ý doanh nghiệp phải đối mặt với các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế về môi trường, phát thải và tiêu chí ESG, gồm môi trường, xã hội và quản trị. Những yêu cầu này ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của sản phẩm và khả năng mở rộng thị trường. Trong bối cảnh đó, công nghệ số có thể hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, tối ưu quy trình sản xuất, tính toán và kiểm soát phát thải. Cùng với giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp cần được kết nối với nguồn lực tài chính phù hợp để đầu tư đổi mới công nghệ, cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.

Đề cập những rào cản trong triển khai, TS Phùng Ngọc Bộ, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), cho biết một số nhà máy còn sử dụng công nghệ cũ, tiêu hao nhiều năng lượng và phát thải lớn. Việc tích hợp công nghệ xanh gặp trở ngại do thiếu tương thích với hệ thống hiện hữu, trong khi nhu cầu vốn lớn và thiếu chuyên gia làm gia tăng áp lực đổi mới. Theo ông Bộ, Vinachem đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tối thiểu 5% lượng phát thải CO₂ so với năm 2024, đồng thời nâng tỷ lệ năng lượng tái tạo lên 5 - 10%.

Để thực hiện mục tiêu này, Vinachem định hướng thay thế một phần than bằng nhiên liệu ít phát thải, phát triển điện mặt trời mái nhà và tận dụng nhiệt thừa trong sản xuất. Tập đoàn đồng thời hướng tới nâng cấp dây chuyền, tăng tự động hóa, thu hồi tài nguyên và tái chế chất thải.

Về giải pháp vận hành, bà Đoàn Thị Hà và ông Thái Hoàng Quỳnh, các Phó Tổng giám đốc Schneider Electric Việt Nam & Campuchia, giới thiệu cách kết nối dữ liệu để quản lý sản xuất, năng lượng và tình trạng thiết bị. Các giải pháp này hướng tới phát hiện lãng phí, hỗ trợ bảo trì chủ động và phối hợp quản lý hạ tầng dùng chung trong khu công nghiệp.

Đại diện Daikin giới thiệu ứng dụng AI điều khiển hệ thống điều hòa VRV, sử dụng dữ liệu thời tiết và xu hướng hoạt động của tòa nhà để dự báo nhu cầu làm mát, chủ động điều chỉnh máy nén nhằm hạn chế làm lạnh quá mức. Theo đại diện doanh nghiệp, thử nghiệm tại một nhà máy ở Hải Phòng ghi nhận mức tiết kiệm năng lượng 11,18% khi so sánh 15 ngày bật chức năng AI với 15 ngày tắt chức năng này. Kết quả tại cơ sở thử nghiệm cần được xem xét cùng điều kiện vận hành và phương pháp đo khi đánh giá khả năng áp dụng ở những cơ sở khác.

Kết nối vốn xanh với dự án có hiệu quả kiểm chứng

Đề cập nguồn vốn cho dự án tiết kiệm năng lượng, đại diện BIDV giới thiệu các công cụ như tín dụng xanh, khoản vay liên kết bền vững, trái phiếu xanh và trái phiếu bền vững. Theo đại diện ngân hàng, đến ngày 30/6/2026, dư nợ tín dụng xanh của BIDV đạt 83.842 tỷ đồng với 2.502 dự án, phương án. Quy mô này chiếm khoảng 3,5% tổng dư nợ của ngân hàng. Những lĩnh vực được giới thiệu gồm năng lượng tái tạo, công nghiệp xanh, công trình xanh và các dự án bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên.

Tuy nhiên, tiếp cận tài chính xanh đòi hỏi doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ chứng minh dự án đáp ứng tiêu chí phù hợp, sử dụng vốn đúng mục đích và minh bạch thông tin. Đại diện BIDV lưu ý, ngoài lãi suất và chi phí thông thường, một số công cụ còn phát sinh chi phí xây dựng khung tài chính xanh, đánh giá độc lập và báo cáo sau phát hành. Doanh nghiệp cần tính đầy đủ các khoản chi này trong phương án đầu tư, gắn việc huy động vốn với hiệu quả tiết kiệm năng lượng và chiến lược chuyển đổi xanh.

Nền tảng để đánh giá hiệu quả dự án là dữ liệu tiêu thụ năng lượng có thể đo lường và đối chiếu. Ông Hà Đăng Sơn, Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam, nhấn mạnh việc chuẩn hóa đo đếm, lập bảng cân bằng năng lượng và xác định mức tiêu hao trên một đơn vị sản phẩm. Ông Sơn cũng đề cập mô hình doanh nghiệp dịch vụ năng lượng và hợp đồng hiệu quả năng lượng, mở thêm hướng hợp tác triển khai giải pháp tiết kiệm. Việc xác định rõ mức tiêu thụ ban đầu và kết quả sau cải tiến giúp doanh nghiệp có cơ sở tính toán hiệu quả đầu tư.

Từ phía doanh nghiệp, ông Phùng Ngọc Bộ kiến nghị hỗ trợ tiếp cận tín dụng xanh, nguồn vốn ưu đãi và chuyển giao công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước. Vinachem đồng thời đề xuất khung pháp lý ổn định, minh bạch cho sản xuất tuần hoàn và phát thải carbon thấp, cùng cơ chế thu hút đầu tư vào hệ sinh thái sản xuất hóa chất. Những kiến nghị này đặt ra yêu cầu gắn hỗ trợ tài chính với tháo gỡ khó khăn về công nghệ và năng lực triển khai của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam, mong muốn hội thảo tạo ra những kết nối giữa cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức tài chính, nhà cung cấp công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp. Từ các kết nối đó, các bên có thể hình thành cơ hội hợp tác, thúc đẩy đầu tư vào giải pháp tiết kiệm năng lượng và chuyển đổi xanh.

Theo ông Hiệp, Cộng đồng Hiệu quả năng lượng Việt Nam, được triển khai từ năm 2025, cần phát huy vai trò cầu nối trong ứng dụng công nghệ tiên tiến và nâng cao năng lực quản lý. Hội sẽ đồng hành cùng Cục Năng lượng - Dầu khí trong xây dựng, phát triển cộng đồng, góp phần thực hiện các mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.