Tuyển sinh Đại học 2026: Những lưu ý để tránh 'trượt oan'

(PLVN) - Từ ngày 17 - 21/6, thí sinh cả nước bước vào giai đoạn thực hành đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học trên hệ thống chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT). Theo các chuyên gia, điều đáng lo hiện nay không còn là “khó đỗ đại học” mà là nguy cơ mất cơ hội vì hiểu sai quy định hoặc sai sót trong quá trình đăng ký.

Từ đăng ký tràn lan sang đăng ký có trách nhiệm

Tuyển sinh đại học những năm gần đây cho thấy xu hướng ngày càng ổn định về quy chế và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học. Tỷ lệ trúng tuyển và nhập học liên tục tăng; nhiều nhóm ngành như sư phạm, công nghệ - kỹ thuật duy trì sức hút cao.

Tuy nhiên, tại Hội nghị tuyển sinh đại học năm 2026, đại diện Bộ GD&ĐT thẳng thắn nhìn nhận, vẫn còn một bộ phận thí sinh “trượt oan” dù hoàn toàn có khả năng trúng tuyển.

Qua rà soát các mùa tuyển sinh trước, nguyên nhân phổ biến không còn là điểm số mà xuất phát từ các lỗi trong khâu thực hiện. Có thí sinh khai báo thông tin cá nhân chưa chính xác; có em đăng ký nguyện vọng nhưng bỏ sót thao tác xác nhận cuối cùng; có trường hợp không nộp lệ phí xét tuyển khiến hệ thống không ghi nhận dữ liệu. Ở chiều ngược lại, một số cơ sở đào tạo cũng từng xảy ra tình trạng cập nhật dữ liệu chưa đồng bộ hoặc xử lý thông tin chưa kịp thời.

Những lỗi kỹ thuật tưởng nhỏ nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi của người học. Điều đó cho thấy khi quy chế ngày càng minh bạch hơn, rào cản lớn nhất không còn nằm ở quy định mà nằm ở việc hiểu đúng và thực hiện đúng.

Chính vì vậy, đợt thực hành đăng ký nguyện vọng được xem như bước “chạy thử” quan trọng để học sinh làm quen hệ thống, kiểm tra dữ liệu cá nhân, tra cứu mã ngành, rà soát điều kiện xét tuyển và hạn chế tối đa sai sót.

Điểm thay đổi nhận được nhiều quan tâm nhất trong mùa tuyển sinh năm nay là việc mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng thay vì không giới hạn như trước. Theo giới chuyên môn, điều chỉnh này phản ánh một định hướng rõ ràng: Chuyển từ tư duy “đăng ký thật nhiều để tăng xác suất” sang tư duy lựa chọn có trách nhiệm.

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, việc giới hạn số lượng nguyện vọng giúp học sinh cân nhắc kỹ hơn về định hướng nghề nghiệp và giảm tình trạng đăng ký theo tâm lý đám đông. Theo ông, không nên hiểu 15 là con số bắt buộc phải dùng hết.

Sai lầm phổ biến nhiều năm qua là học sinh đăng ký dàn trải, thiếu chiến lược, dẫn đến trúng tuyển vào ngành không thực sự mong muốn hoặc mất cơ hội ở lựa chọn phù hợp hơn.

Một nguyên tắc quan trọng mà nhiều thí sinh vẫn chưa nắm chắc là hệ thống chỉ công nhận kết quả trúng tuyển ở nguyện vọng ưu tiên cao nhất. Điều này có nghĩa nếu đủ điều kiện ở nguyện vọng trên, toàn bộ nguyện vọng phía sau sẽ tự động bị hủy.

Do đó, thứ tự sắp xếp đôi khi quan trọng không kém điểm số. Nếu em lựa chọn ngành luật hay khoa học công nghệ, sức khỏe... thì những ngành, trường em yêu thích và phù hợp với điểm thi của em sẽ đặt ở 5 nguyện vọng đầu. Khi đã trúng tuyển một nguyện vọng nào đó, thì các nguyện vọng sau sẽ không còn.

Sự thay đổi này cho thấy tuyển sinh đang quay trở lại đánh giá năng lực học tập cốt lõi thay vì phụ thuộc quá nhiều vào yếu tố cộng điểm. Vì vậy, chiến lược xét tuyển dựa vào giả định “có chứng chỉ sẽ kéo điểm lên” cần được tính toán lại. Và thí sinh đừng để bị loại ngay từ điều kiện xét tuyển.

Một thay đổi đáng chú ý khác là quy định về ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào. Theo quy chế năm 2026, thí sinh tốt nghiệp THPT chỉ đủ điều kiện đăng ký xét tuyển đại học nếu tổng điểm ba môn theo tổ hợp đạt tối thiểu 15 điểm theo thang điểm 30, chưa tính điểm ưu tiên và điểm cộng.

Xét học bạ - cẩn trọng với dữ liệu ba năm học

Một trong những thay đổi tạo ra nhiều băn khoăn nhất năm nay là yêu cầu chuẩn hóa xét tuyển bằng học bạ. Theo đó, phương thức này phải sử dụng kết quả học tập của cả ba năm THPT đối với tối thiểu ba môn trong tổ hợp xét tuyển và phải có môn Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tối thiểu một phần ba tổng điểm.

Mục tiêu của quy định là tăng tính toàn diện và hạn chế tình trạng chỉ tập trung một vài học kỳ. Tuy nhiên, thực tế phát sinh một tình huống mới. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cho phép học sinh thay đổi môn lựa chọn trong quá trình học. Vì vậy, nhiều em không có đầy đủ dữ liệu điểm của cùng một môn trong cả ba năm.

Nếu không kiểm tra kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, thí sinh có thể phát hiện quá muộn rằng mình không đáp ứng điều kiện xét học bạ. Một số trường đã đưa ra giải pháp linh hoạt như cho phép sử dụng môn học gần lĩnh vực để thay thế trong trường hợp thiếu dữ liệu.

Tuy nhiên, đây không phải quy định chung. Các chuyên gia lưu ý học sinh tuyệt đối không nên suy luận theo thông tin truyền miệng hoặc kinh nghiệm các năm trước. Những ngành có điều kiện riêng cần ưu tiên đúng thứ tự.

Ngoài quy định chung, một số nhóm ngành tiếp tục có yêu cầu riêng. Theo định hướng tuyển sinh năm 2026, ba nhóm ngành áp dụng ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào gồm đào tạo giáo viên, sức khỏe có cấp chứng chỉ hành nghề và luật.

Đặc biệt với khối ngành sư phạm, thí sinh cần lưu ý sắp xếp ở nhóm nguyện vọng ưu tiên cao nếu thực sự có mong muốn theo học. Đây là chi tiết nhỏ nhưng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng trúng tuyển. Bên cạnh đó, các cơ sở đào tạo năm nay chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển.

Việc giảm số lượng phương thức góp phần đơn giản hóa hệ thống nhưng đồng thời đòi hỏi thí sinh phải tìm hiểu kỹ từng điều kiện cụ thể.

Tuyển sinh đại học đang bước vào giai đoạn ổn định hơn về quy chế và minh bạch hơn về dữ liệu. Nhưng cùng với đó, trách nhiệm của thí sinh cũng lớn hơn. Nếu trước đây thiếu điểm là nguyên nhân phổ biến khiến không trúng tuyển thì hiện nay, không ít cơ hội bị đánh mất bởi những sai sót hoàn toàn có thể tránh được.

Kiểm tra thông tin cá nhân, đọc kỹ đề án tuyển sinh, xác nhận điều kiện đầu vào, sắp xếp nguyện vọng hợp lý và hoàn tất đầy đủ các bước trên hệ thống - những việc tưởng nhỏ ấy lại có thể quyết định kết quả của cả một mùa tuyển sinh.

Trong một hệ thống ngày càng số hóa và chuẩn hóa, tránh “trượt oan” không bắt đầu từ việc học thêm một đề thi, mà từ việc hiểu đúng quy chế và làm đúng ngay từ khâu đăng ký.