Xử lý nghiêm vi phạm, chấm dứt tình trạng né trách nhiệm trong đấu thầu

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg về tăng cường bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong chấp hành pháp luật về đấu thầu. Không dừng lại ở yêu cầu tăng cường thanh, kiểm tra, Chỉ thị còn đặt ra hàng loạt nhiệm vụ cụ thể đối với Bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và người đứng đầu nhằm chấn chỉnh toàn diện hoạt động đấu thầu, khắc phục tình trạng né tránh trách nhiệm, cài cắm tiêu chí, hạn chế cạnh tranh và làm thất thoát ngân sách Nhà nước.

Kiên quyết chấm dứt tình trạng cài cắm tiêu chí, “quân xanh quân đỏ”

Theo Chỉ thị 12, thời gian qua công tác đấu thầu tại một số Bộ, ngành, địa phương và đơn vị vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, vi phạm. Trong đó nổi lên tình trạng: Can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu; Thông thầu, dàn xếp thầu; Chia nhỏ gói thầu trái quy định; Chỉ định thầu không đúng điều kiện; Cài cắm tiêu chí trong hồ sơ mời thầu để hạn chế cạnh tranh; Làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu; Chậm công khai hoặc không công khai thông tin đấu thầu theo quy định.

Đây là những tồn tại đã được cơ quan thanh tra, kiểm toán và điều tra nhiều lần chỉ ra, đặc biệt trong lĩnh vực y tế, xây dựng cơ bản, mua sắm công và đầu tư hạ tầng.

Vì vậy, Thủ tướng yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phải trực tiếp chỉ đạo, tổ chức rà soát toàn bộ công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.

Đáng chú ý, Chỉ thị yêu cầu tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đưa các tiêu chí mang tính “định hướng”, tạo lợi thế cho doanh nghiệp “sân sau” hoặc hạn chế sự tham gia của nhà thầu.

Điều này đồng nghĩa các chủ đầu tư, bên mời thầu và tổ chuyên gia đấu thầu sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra việc cài cắm tiêu chí trái quy định hoặc lựa chọn nhà thầu thiếu công bằng, minh bạch.

Theo các chuyên gia, đây là một trong những nội dung quan trọng nhất của Chỉ thị 12 bởi nhiều sai phạm nghiêm trọng thời gian qua đều bắt nguồn từ việc thao túng hồ sơ mời thầu ngay từ đầu để “định hướng” doanh nghiệp trúng thầu.

Bộ, ngành phải hoàn thiện cơ chế, địa phương công khai toàn bộ thông tin đấu thầu

Một nội dung đáng chú ý khác của Chỉ thị 12 là yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch và ứng dụng công nghệ số trong hoạt động đấu thầu.

Theo đó, Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm việc đăng tải đầy đủ thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo đúng quy định của pháp luật. Thông tin phải được công khai đầy đủ gồm: Kế hoạch lựa chọn nhà thầu; Hồ sơ mời thầu; Kết quả lựa chọn nhà thầu; Thông tin xử lý vi phạm; Quá trình thực hiện hợp đồng.

Chỉ thị cũng yêu cầu đẩy mạnh đấu thầu qua mạng nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp, hạn chế tiêu cực và nâng cao tính cạnh tranh, minh bạch.

Đối với Bộ Tài chính, Thủ tướng giao nhiệm vụ chủ trì rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật về đấu thầu; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung những nội dung còn chồng chéo, bất cập; tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu trên phạm vi cả nước.

Đồng thời, Bộ Tài chính phải phối hợp với các cơ quan liên quan nâng cấp Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bảo đảm vận hành thông suốt, minh bạch, hiệu quả và an toàn dữ liệu.

Các Bộ quản lý chuyên ngành được yêu cầu rà soát các quy định chuyên ngành liên quan đến đấu thầu để kịp thời sửa đổi, bổ sung, tránh phát sinh cơ chế “xin - cho”, tiêu cực hoặc gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Đối với địa phương, Chỉ thị yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra các gói thầu có giá trị lớn, lĩnh vực nhạy cảm hoặc có dấu hiệu bất thường; đồng thời công khai kết quả xử lý vi phạm để tăng tính răn đe.

Theo các chuyên gia, việc công khai toàn bộ quy trình đấu thầu trên môi trường số sẽ góp phần hạn chế đáng kể tình trạng “đấu thầu kín”, thao túng thông tin hoặc can thiệp không minh bạch trong lựa chọn nhà thầu.

Siết trách nhiệm người đứng đầu, xử lý nghiêm tình trạng né tránh, sợ sai

Một nội dung xuyên suốt của Chỉ thị 12 là yêu cầu siết chặt trách nhiệm người đứng đầu trong công tác đấu thầu.

Thủ tướng yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nếu để xảy ra vi phạm pháp luật về đấu thầu trong phạm vi quản lý.

Đặc biệt, Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu xử lý nghiêm tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, sợ sai hoặc chậm tổ chức lựa chọn nhà thầu làm ảnh hưởng tiến độ dự án và giải ngân vốn đầu tư công.

Đây là vấn đề được Chính phủ đặc biệt quan tâm trong thời gian gần đây khi nhiều địa phương, đơn vị xuất hiện tâm lý e ngại trách nhiệm, dẫn tới kéo dài thời gian thẩm định, phê duyệt hồ sơ hoặc trì hoãn tổ chức đấu thầu.

Theo Chỉ thị, các cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán phải tăng cường giám sát các gói thầu có nguy cơ phát sinh tiêu cực, lợi ích nhóm hoặc có dấu hiệu bất thường trong lựa chọn nhà thầu.

Cơ quan chức năng được yêu cầu kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về đấu thầu; đồng thời công khai kết quả xử lý để nâng cao tính răn đe và phòng ngừa chung.

Bên cạnh đó, Chỉ thị cũng yêu cầu nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu; tăng cường đào tạo chuyên môn, đạo đức công vụ và trách nhiệm nghề nghiệp.

Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn và tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Chỉ thị 12/CT-TTg được xem là bước đi quan trọng nhằm lập lại kỷ cương trong hoạt động đấu thầu.

Nếu được triển khai nghiêm túc, đồng bộ và thực chất, Chỉ thị không chỉ góp phần ngăn chặn thất thoát, lãng phí ngân sách Nhà nước mà còn tạo môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch, nâng cao hiệu quả đầu tư công và củng cố niềm tin của doanh nghiệp, người dân đối với hoạt động quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu.