Các cơ sở giáo dục không được tự đặt ra khoản thu ngoài quy định

(PLVN) - Ông Ngô Văn Thịnh, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) trả lời báo chí về các quy định liên quan khoản thu, trách nhiệm tiếp nhận, xử lý phản ánh và chấn chỉnh lạm thu tại các cơ sở giáo dục (CSGD).

Các Sở GD&ĐT, UBND cấp xã, hiệu trưởng công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh lạm thu

Ông Thịnh cho biết, về thẩm quyền với các khoản thu trong trường phổ thông, hiện nay về cơ bản có học phí, các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục và các khoản tài trợ của tổ chức, cá nhân cho CSGD.

Học phí thực hiện theo quy định của Chính phủ. Với các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quy định cụ thể danh mục, mức thu, cơ chế quản lý thu, chi. Các CSGD phải căn cứ quy định của địa phương để thực hiện, không được tự đặt ra khoản thu ngoài quy định.

Khi xem xét một khoản thu có phải lạm thu hay không, phải đối chiếu khoản đó có nằm trong danh mục được cơ quan thẩm quyền cho phép, mức thu có đúng quy định, việc thu có bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch, đúng mục đích hay không?

“Có thể lấy TP HCM làm ví dụ. Tại Quyết định 70/2026/QĐ-UBND, UBND TP đã ban hành quy định cụ thể về các khoản thu dịch vụ như ăn uống, bán trú, đưa đón học sinh (HS), công nghệ, học tập số, hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống, học bơi, sử dụng máy lạnh...”

“Nhưng việc một khoản thu nằm trong danh mục không có nghĩa là nhà trường có thể thu tùy ý. Quy định của TP HCM yêu cầu các khoản thu phải thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, có sự đồng thuận của cha mẹ HS, lấy thu bù chi và không được vượt mức trần. CSGD phải xây dựng dự toán chi tiết; sử dụng đúng mục đích, công khai, minh bạch. Khi kết thúc năm học, nếu số thu dịch vụ lớn hơn số chi thì phải hoàn trả cho người học”, ông Thịnh nói.

Về kênh tiếp nhận phản ánh, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các Sở GD&ĐT, UBND cấp xã, hiệu trưởng các trường mầm non, phổ thông công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, tổ chức dạy thêm không đúng quy định; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Ở cấp Bộ, Văn phòng Bộ cũng tiếp nhận thông tin phản ánh. Tính đến thời điểm gần đây, Bộ đã tiếp nhận khoảng 30 phản ánh, kiến nghị của cá nhân liên quan lạm thu. Những nội dung thuộc thẩm quyền địa phương được phân loại, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để rà soát, xác minh và xử lý.

Với những phản ánh gửi qua báo chí, Bộ cũng tiếp tục phân loại. Trường hợp thuộc thẩm quyền địa phương sẽ chuyển địa phương kiểm tra, xử lý; nếu vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách thì Bộ có trách nhiệm rà soát để xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị sửa đổi.

Nếu sai phạm, phải khắc phục và xem xét trách nhiệm người đứng đầu

Theo đại diện Bộ GD&ĐT, hằng năm Bộ đều có văn bản hướng dẫn các khoản thu đầu năm học, yêu cầu địa phương chỉ đạo các trường thu đúng quy định, thực hiện công khai và tăng cường kiểm tra, giám sát.

Năm học 2026 - 2027, Bộ tiếp tục yêu cầu công khai các khoản thu, chi và số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu. “Qua thực tế triển khai, việc thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều. Có nơi triển khai, kiểm tra, công khai thông tin sớm, nhưng cũng có nơi thực hiện chậm. Do đó, vấn đề không chỉ nằm ở việc đã có quy định hay chưa mà quan trọng là khâu tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát và xử lý tại cơ sở, địa phương”, ông Thịnh nói.

Cũng theo ông Thịnh, một vấn đề khác là các khoản thu mang danh nghĩa tự nguyện. Nếu thực sự tự nguyện, đúng mục đích, đúng thẩm quyền và được công khai thì pháp luật có quy định để thực hiện. Nhưng nếu lợi dụng danh nghĩa tự nguyện để ép buộc HS, phụ huynh đóng góp hoặc đặt ra khoản thu ngoài danh mục được phép thì phải kiểm tra và xử lý.

Bộ GD&ĐT đã thành lập 4 đoàn kiểm tra do các Thứ trưởng làm trưởng đoàn để làm việc với một số địa phương về việc sắp xếp mạng lưới trường, lớp, chuẩn bị năm học và các nội dung liên quan. Trong đó có kiểm tra việc thực hiện các quy định về thu, chi và tình trạng lạm thu. Nội dung kiểm tra tập trung vào văn bản chỉ đạo của địa phương, danh mục từng khoản thu, căn cứ áp dụng, mức thu, đối tượng thu, thời điểm và phương thức thu, quy trình lấy ý kiến; đồng thời kiểm tra việc lập dự toán, quản lý, hạch toán, sử dụng, quyết toán, công khai các khoản thu, chi, việc tiếp nhận tài trợ và các nguồn lực xã hội hóa. Với những trường hợp đã được thanh tra, kiểm tra, Bộ yêu cầu làm rõ khoản thu sai quy định, số tiền, số người học bị ảnh hưởng, việc hoàn trả, khắc phục và xử lý trách nhiệm.

Bộ cũng yêu cầu công khai danh sách CSGD vi phạm lạm thu trên các phương tiện thông tin đại chúng trong 3 ngày kể từ khi phát hiện vi phạm; đồng thời xử lý trách nhiệm của người đứng đầu theo quy định.

Bộ GD&ĐT đã đề nghị các Bộ, ngành và UBND các tỉnh thành tổng hợp, báo cáo thống kê tình hình thực hiện các khoản thu và xử lý vi phạm lạm thu năm học 2026 - 2027, gửi về Bộ trước ngày 30/9/2026. Báo cáo phải thể hiện số CSGD bị phản ánh hoặc được thanh tra, số cơ sở xác định có sai phạm, tổng số tiền thu sai, số tiền đã thu hồi hoặc hoàn trả cho HS và số cán bộ quản lý, giáo viên bị xử lý kỷ luật.

Sau khi tổng hợp báo cáo của các địa phương, Bộ sẽ tiếp tục rà soát những nơi có phản ánh hoặc có dấu hiệu vi phạm để yêu cầu địa phương kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền. Quan điểm là các khoản thu phải được thực hiện đúng quy định, công khai, minh bạch; trường hợp có sai phạm phải khắc phục và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.