Chiến dịch 'Con rồng Mekong': Hành động thiết thực, hiệu quả trong hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm

(PLVN) - Chiến dịch “Con rồng Mekong” do Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đồng sáng kiến được khởi động từ tháng 9/2018, được đánh giá là hành động thiết thực, hiệu quả trong hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm.

Khởi động Chiến dịch giai đoạn VIII

Tiếp nối thành công của các Chiến dịch “Con rồng Mekong” do Hải quan Việt Nam và Hải quan Trung Quốc đồng chủ trì sáng kiến từ năm 2018, Chiến dịch “Con rồng Mekong” VIII (Mekong Dragon VIII) mới đây đã chính thức được khởi động theo hình thức trực tuyến. Đại diện cho Hải quan Việt Nam, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu Đặng Văn Đức chủ trì Lễ khởi động tại điểm cầu tại trụ sở cơ quan Cục Hải quan.

Lễ khởi động được tổ chức với sự tham gia của các cơ quan Hải quan và các đối tác thực thi pháp luật trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Cuộc họp không chỉ đánh dấu sự khởi động của giai đoạn tiếp theo của Chiến dịch mà còn nhấn mạnh tính cấp thiết của việc duy trì và tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh chống tội phạm xuyên quốc gia.

Chiến dịch Mekong Dragon VIII được triển khai với sự điều phối của Hải quan Trung Quốc, Hải quan Việt Nam, Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC), Văn phòng Liên lạc Tình báo khu vực châu Á - Thái Bình Dương (RILO AP), Hải quan Hồng Kông (Trung Quốc) và Lực lượng Biên phòng Australia. Sự tham gia của các cơ quan điều phối chủ chốt đã tạo nền tảng quan trọng cho việc thúc đẩy hợp tác đa phương, chia sẻ thông tin và triển khai các hoạt động thực thi pháp luật hiệu quả trong toàn khu vực.

Đại diện các bên đều thống nhất nhận định rằng tình hình tội phạm ma túy và buôn bán trái phép động, thực vật hoang dã đang tiếp tục diễn biến phức tạp, với quy mô ngày càng mở rộng và phương thức hoạt động ngày càng tinh vi. Theo đánh giá của UNODC, số người sử dụng ma túy trên toàn cầu đã tăng mạnh trong những năm gần đây, trong khi các loại ma túy tổng hợp tiếp tục gia tăng nhanh do chi phí sản xuất thấp và dễ phân phối. Đồng thời, hoạt động buôn bán trái phép các loài hoang dã và sản phẩm từ chúng vẫn là nguồn lợi nhuận lớn cho các tổ chức tội phạm có tổ chức, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với môi trường, đa dạng sinh học và an ninh xã hội.

Trong bối cảnh đó, Chiến dịch Mekong Dragon được đánh giá là một trong những mô hình hợp tác thực thi pháp luật hiệu quả và tiêu biểu trong khu vực. Kể từ khi được khởi xướng năm 2018, Chiến dịch đã không ngừng mở rộng cả về quy mô và hiệu quả, thu hút ngày càng nhiều thành viên tham gia, với 24 cơ quan Hải quan trong năm 2026 - mức cao nhất từ trước đến nay. Các kết quả bắt giữ lớn qua các năm cho thấy vai trò quan trọng của cơ chế phối hợp đa phương trong việc phát hiện, ngăn chặn và triệt phá các mạng lưới buôn lậu xuyên quốc gia.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng những kết quả đạt được mới chỉ phản ánh một phần của bức tranh tổng thể, khi các tổ chức tội phạm vẫn liên tục thích ứng, thay đổi phương thức hoạt động và mở rộng phạm vi. Các tuyến vận chuyển mới, thủ đoạn che giấu tinh vi hơn cùng với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với lực lượng thực thi pháp luật.

Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục triển khai Chiến dịch Mekong Dragon VIII được xác định là yêu cầu cấp thiết, nhằm duy trì đà hợp tác, tăng cường chia sẻ thông tin tình báo và nâng cao năng lực phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Các đại biểu nhấn mạnh rằng không một quốc gia hay cơ quan đơn lẻ nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả các loại tội phạm này, mà cần có sự phối hợp chặt chẽ, liên tục và có hệ thống ở cấp độ khu vực và quốc tế.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu Đặng Văn Đức nhấn mạnh: “Đối với Việt Nam, Chiến dịch OMD VIII tiếp tục là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu. Thực tế cho thấy, trong năm 2025 và quý I/2026, lực lượng Hải quan đã phát hiện, bắt giữ khối lượng lớn ma túy với nhiều chủng loại khác nhau, phản ánh xu hướng gia tăng và đa dạng hóa của thị trường. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải nâng cao năng lực phân tích, dự báo và quản lý rủi ro, đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan trong nước và đối tác quốc tế”.

Các bên cũng đánh giá cao tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng chia sẻ thông tin trong công tác thực thi pháp luật; đồng thời mở rộng hợp tác với khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực logistics và chuyển phát nhanh, nhằm tạo sức mạnh tổng hợp trong phòng, chống tội phạm.

Kết thúc cuộc họp, các đại biểu khẳng định quyết tâm tiếp tục triển khai hiệu quả Chiến dịch Mekong Dragon VIII, coi đây là một trong những công cụ quan trọng để ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống, góp phần bảo đảm an ninh khu vực, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.

Vai trò chủ động của Hải quan Việt Nam trong các vấn đề kiểm soát khu vực

Chiến dịch “Con rồng Mekong” là chương trình hành động chung giữa các cơ quan Hải quan và các cơ quan thực thi pháp luật khác của khu vực châu Á - Thái Bình Dương về chống buôn bán bất hợp pháp ma túy, động vật, thực vật hoang dã và các sản phẩm từ động, thực vật hoang dã thuộc danh mục CITES (Công ước quốc tế về buôn bán các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp) trên toàn bộ các tuyến do Hải quan Việt Nam, Hải quan Trung Quốc đồng sáng kiến, khởi động từ năm 2018. Chiến dịch có sự hỗ trợ kỹ thuật của Cơ quan phòng, chống ma túy Liên hợp quốc (UNODC), Văn phòng liên lạc tình báo khu vực châu Á - Thái Bình Dương (RILO AP) cũng như sự đồng thuận tham gia của cơ quan Hải quan các nước trong tiểu vùng sông Mekong.

Đến nay, Chiến dịch đã hoàn thành triển khai giai đoạn 7 và mỗi giai đoạn sau đều đạt kết quả tích cực hơn giai đoạn trước. Trong đó, giai đoạn 1 có 6 thành viên thuộc tiểu vùng sông Mekong gồm: Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Thái Lan, Campuchia và Myanmar. Giai đoạn này (kết thúc tháng 2/2019) các thành viên đã bắt giữ 164 vụ việc và gần 2.230kg ma túy.

Giai đoạn 2 (kết thúc trong năm 2020), ngoài 6 thành viên ban đầu có thêm sự tham gia của 9 thành viên mới gồm

Australia, Bangladesh, Brunei, Hồng Kông (Trung Quốc), Ấn Độ, Mông Cổ, Nepal, New Zealand, Singapore. Giai đoạn 2, lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ tổng số 284 vụ buôn bán ma túy và động thực vật hoang dã; tang vật thu giữ lên đến gần 2.000kg và gần 2 triệu viên ma túy các loại; gần 2.000kg và hơn 1.500 sản phẩm động vật hoang dã, cùng gần 150 tấn và 1.000m3 gỗ quý hiếm.

Để chủ động kiểm soát chặt chẽ, phát hiện kịp thời các hành vi vận chuyển trái phép ma túy, động, thực vật hoang dã, các đường dây tội phạm xuyên quốc gia, đầu năm 2021, Hải quan Việt Nam và Hải quan các nước điều phối tiếp tục triển khai Chiến dịch “Con rồng Mekong” giai đoạn 3…

Chiến dịch “Con rồng Mekong” giai đoạn 5 được triển khai từ ngày 15/4/2023 đến ngày 16/11/2023 với sự tham gia của 25 cơ quan Hải quan, cơ quan thực thi pháp luật và tổ chức quốc tế. Tổng số vụ bắt giữ được các nước thành viên báo cáo trong giai đoạn 5 là 1.715 vụ, tăng 111% so với giai đoạn 4.

Chiến dịch “Con rồng Mekong” giai đoạn 6 diễn ra từ 15/4/2024 đến 16/9/2024. Với vai trò nước đồng sáng kiến, Hải quan Việt Nam đã tích cực tham gia nhóm điều phối chiến dịch cùng Hải quan Trung Quốc, Văn phòng RILO A/P-WCO và UNODC. Giai đoạn 7 của Chiến dịch tại Việt Nam được chính thức kích hoạt và triển khai từ ngày 15/4/2025 đến ngày 15/9/2025, với sự tham gia của 24 cơ quan Hải quan, lực lượng thực thi pháp luật và tổ chức quốc tế, nhận được sự đồng thuận và hỗ trợ của Ban Điều phối Chiến dịch.

Sự thành công của Chiến dịch “Con rồng Mekong” đã thể hiện vai trò chủ động của Hải quan Việt Nam trong các vấn đề kiểm soát khu vực và đã được cộng đồng Hải quan quốc tế, các tổ chức thực thi pháp luật đánh giá cao về chất lượng hợp tác, thái độ làm việc nghiêm túc, trách nhiệm, góp phần nâng cao hình ảnh của Hải quan Việt Nam trong cộng đồng quốc tế. Bên cạnh đó, sự thành công của Chiến dịch là minh chứng cho nỗ lực rất lớn của các thành viên, sự phối hợp điều phối tích cực của Nhóm điều phối, sự hỗ trợ hiệu quả của Văn phòng UNODC khu vực và Văn phòng liên lạc tình báo khu vực châu Á - Thái Bình Dương (RILO AP).

Lãnh đạo Văn phòng RILO AP cho biết, buôn bán ma túy là nguồn thu chính của các băng nhóm tội phạm có tổ chức, công tác phòng, chống ma túy luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu đối với các cơ quan Hải quan thành viên của RILO AP. Ngoài ra, buôn bán động, thực vật hoang dã bất hợp pháp cũng thường được hỗ trợ bởi mạng lưới tội phạm tinh vi, có tổ chức và nguồn lực lớn để tiến hành buôn lậu quy mô lớn. Vì vậy, việc triển khai Chiến dịch “Con rồng Mekong” là hành động thiết thực, hiệu quả trong hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm.

Cùng quan điểm, đại diện UNODC khẳng định, Chiến dịch “Con rồng Mekong” là minh chứng cho sức mạnh của hợp tác quốc tế và những cống hiến trong việc giải quyết những thách thức do tội phạm xuyên quốc gia đặt ra.