Đồng kiến tạo thị trường M&A Việt Nam Bài 1: Tái cấu trúc cho doanh nghiệp “bứt tốc”

(PLVN) - Sau nhiều năm phát triển nhanh nhưng chưa đồng đều, thị trường mua bán, sáp nhập (M&A) Việt Nam đang bước vào giai đoạn cần sự chung tay kiến tạo từ cộng đồng doanh nghiệp (DN), nhà đầu tư (NĐT), tổ chức tư vấn và cơ quan quản lý để thị trường này phát triển vững mạnh.

Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào chu kỳ sàng lọc mạnh mẽ, tái cấu trúc DN không còn là lựa chọn tình thế mà trở thành yêu cầu tất yếu để tồn tại và phát triển bền vững. Thị trường M&A vì thế đang dần được nhìn nhận như một công cụ chiến lược giúp DN tái định vị, tối ưu nguồn lực và mở ra dư địa tăng trưởng mới.

Tái cấu trúc - con đường sống còn…

TS. Nguyễn Đức Kiên - chuyên gia kinh tế, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ nhận định, mô hình kinh tế đa phương, toàn cầu hóa sâu rộng suốt nhiều thập niên qua đang dần nhường chỗ cho xu hướng song phương, nơi lợi ích quốc gia, an ninh kinh tế và chuỗi cung ứng chiến lược được đặt lên hàng đầu.

Sự dịch chuyển này không chỉ làm thay đổi cấu trúc thương mại toàn cầu, mà còn tạo ra trạng thái “bất định kéo dài” trong hoạch định chính sách và chiến lược kinh doanh. Những biến động địa chính trị gần đây cũng cho thấy khả năng đảo chiều chính sách diễn ra nhanh và khó dự báo hơn rất nhiều so với giai đoạn trước. Trong bối cảnh đó, tư duy quản trị kinh tế không còn dừng lại ở việc dự báo tuyến tính, mà phải chuyển sang mô hình quản trị rủi ro đa tầng, linh hoạt và thích ứng liên tục. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Thách thức nằm ở áp lực cạnh tranh, chi phí vốn, yêu cầu chuyển đổi số và chuẩn hóa quản trị ngày càng cao. Nhưng cơ hội lại mở ra cho những DN biết tái cấu trúc nhanh, mở rộng quy mô, tận dụng dòng vốn và công nghệ thông qua các thương vụ mua bán - sáp nhập.

Theo TS Nguyễn Đức Kiên, trong kỷ nguyên biến động, M&A không còn đơn thuần là hoạt động tài chính, mà trở thành một công cụ chiến lược giúp DN rút ngắn thời gian tăng trưởng, tối ưu nguồn lực và nhanh chóng tham gia vào các chuỗi giá trị mới đang hình thành. Nhìn từ thực trạng trong nước, TS Nguyễn Đức Kiên cho hay, năm 2025 có hơn 155.000 DN thành lập mới và hơn 102.000 DN quay trở lại hoạt động, phản ánh sức sống đáng ghi nhận của khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, cũng có tới hơn 114.000 DN tạm ngừng hoạt động để tái cơ cấu và gần 36.000 DN rút khỏi thị trường. “Những con số này cho thấy nền kinh tế đang bước vào giai đoạn “thanh lọc tự nhiên” mạnh mẽ. Áp lực chi phí, thị trường thu hẹp, năng lực quản trị hạn chế khiến nhiều DN buộc phải tái cấu trúc hoặc tìm kiếm đối tác chiến lược. Đây chính là không gian phát triển cho thị trường M&A” - TS Nguyễn Đức Kiên nhấn mạnh.

TS Nguyễn Đức Kiên phân tích, các thương vụ mua bán - sáp nhập sẽ giúp DN tái phân bổ tài sản, chuyển giao công nghệ, chuẩn hóa quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh. Thay vì để nguồn lực xã hội bị phân mảnh hoặc lãng phí, M&A tạo ra cơ chế tái tổ chức hiệu quả, góp phần nâng chất lượng tăng trưởng của toàn nền kinh tế. “Một thị trường M&A lành mạnh không chỉ giúp DN lớn mạnh, mà còn tạo động lực lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái kinh doanh, từ tài chính, luật, kiểm toán đến đổi mới sáng tạo. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào các dự án ngắn hạn” - chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Kiên khẳng định.

“Hệ sinh thái” cùng nhau phát triển vững mạnh

Nhận xét về hiện trạng và tiềm năng của hoạt động này ở Việt Nam, ông Nguyễn Văn Huy - Giám đốc, Chuyên gia huấn luyện DN của TOP CEO, Phó Chủ tịch Hiệp hội DN nhỏ và vừa (DNNVV) tỉnh Hải Dương (cũ) cho hay, các DN Việt Nam chủ yếu là DNNVV, chủ yếu đi lên từ chuyên môn và nghề cho nên tư duy về DN còn nhiều hạn chế. Hiện nay có nhiều mô hình kinh doanh cá thể, mặc dù có doanh thu rất lớn nhưng họ vẫn chưa biết cách thức kinh doanh thế nào nên rất sợ “lên” DN. Từ tư duy đó, khi trở thành DN họ có tính sở hữu, theo kiểu “cha truyền con nối”. Trong khi đó, lĩnh vực M&A liên quan đến rất nhiều hoạt động, từ cấu trúc, pháp lý, sở hữu vốn… chính vì thế, nhiều DN còn bỡ ngỡ khi nói về M&A.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Huy, hiện các DNNVV còn thiếu rất nhiều kiến thức về xây dựng DN, quản trị DN. Do đó, để thúc đẩy hoạt động M&A trong thời gian tới, cần phải đẩy mạnh giáo dục thị trường, truyền thông, đào tạo để các chủ DN nhận thấy việc họ xây dựng DN cũng là tạo ra một sản phẩm mà thôi. Và sản phẩm này có thể mua và bán như các cổ phần trong DN, để các đơn vị khác vào tái cấu trúc, thúc đẩy DN phát triển lớn mạnh hơn, bền vững hơn, để duy trì thương hiệu. Khi thay đổi nhận thức của DN rồi, cần có sự kết nối với các chuyên gia (huấn luyện DN, tái cấu trúc về vốn, chuyên gia pháp lý…) nhằm nâng cao hiệu quả M&A.

“Nếu xu hướng này phát triển sẽ kéo theo sự phát triển của nền kinh tế. Việc các NĐT nước ngoài vào Việt Nam tái cấu trúc các DN Việt, hay DN lớn tái cấu trúc các DN nhỏ sẽ tạo ra hệ sinh thái cùng nhau phát triển vững mạnh” - Giám đốc TOP CEO nhận định.

Ông Lê Văn Quảng - Nhà sáng lập hệ thống chuỗi rèm cửa, chăn ga gối đệm Yến Linh, thành viên Hiệp hội M&A Quốc tế cũng chia sẻ: “Tôi đã có thời gian 9 năm hoạt động kinh doanh ở CHLB Đức nên có chút am hiểu về lĩnh vực M&A. Tuy nhiên, ở Việt Nam đây là một môi trường mới, nhưng chắc chắn sẽ phát triển trong thời gian tới. Trong thời điểm đất nước đang chuyển mình, cũng là giai đoạn mở cửa cho DN tư nhân phát triển nên phù hợp cho việc phát triển thị trường này. Với góc nhìn của một chủ DN, tôi rất mong các cơ quan quản lý nhà nước sẽ hoàn thiện các thủ tục pháp lý, làm sao có thể “đóng gói” lĩnh vực hoàn toàn mới này một cách nhanh nhất, nhằm tạo sự thuận lợi khi mua bán, sáp nhập DN”.

Ông Tô Đình Trung - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Phát triển Công dân & Doanh nhân Toàn Cầu cho biết, trong cộng đồng doanh nhân toàn cầu, có rất nhiều DN nước ngoài muốn vào Việt Nam đầu tư. Tại Việt Nam, thị trường M&A mới bắt đầu nên ông rất quan tâm. “Để cấu trúc lại DN Việt, rất cần nguồn lực từ nước ngoài. Trước tình trạng kinh nghiệm, pháp lý về M&A còn thiếu và yếu, các DN Việt cần thời gian để chuẩn bị nhưng tôi tin rằng các DN, tập đoàn lớn sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng về pháp lý và chúng ta sẵn sàng chào đón các NĐT nước ngoài, các DN lớn vào Việt Nam đầu tư.

Bản chất của DN là kinh doanh, mà trong kinh doanh chúng ta phải quan tâm đến sản phẩm, dịch vụ. Khi các sản phẩm, dịch vụ đó được thị trường đón nhận và bản thân mình tin vào các bản báo cáo tài chính và nhu cầu thị trường, khách hàng cảm thấy tiềm năng thì chúng ta nên đầu tư, huy động cộng đồng đầu tư. Thay vì chỉ làm một lĩnh vực thì nên đa dạng hóa thị trường, quan tâm đến nhu cầu của khách hàng” - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư Phát triển Công dân & Doanh nhân Toàn Cầu Tô Đình Trung chia sẻ và bày tỏ mong muốn.

(Còn tiếp)