Dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): Giúp các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp tận dụng tốt hơn những cơ hội phát triển

Nêu ví dụ về các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã ký kết, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cho rằng, một số Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vẫn chưa tận dụng hết những cơ hội từ các hiệp định này. Vì vậy, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công nghệ, chuyển đổi sản xuất để khai thác tối đa lợi ích từ các cam kết quốc tế đã ký kết.

Ngày 20/10, Quốc hội thảo luận tổ về 3 nội dung, trong đó có dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Phát biểu thảo luận tại Tổ 3 (gồm Đoàn Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh) về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh vai trò của công tác đối ngoại với phát triển đất nước. Theo Phó Thủ tướng Thường trực, hiện nay, trong các chuyến công tác nước ngoài, Lãnh đạo Đảng và Nhà nước rất chú trọng thúc đẩy các thỏa thuận, cam kết quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh việc ký kết, vấn đề cần đặc biệt quan tâm là tổ chức thực hiện các thỏa thuận, cam kết này.

“Ký kết là quan trọng rồi, nhưng vấn đề quan trọng nhất là tổ chức thực thi”, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, đồng thời đặt ra yêu cầu làm sao để các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp tận dụng được những cơ hội từ các thỏa thuận, cam kết quốc tế.

Nêu ví dụ về các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã ký kết, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, một số Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp vẫn chưa tận dụng hết những cơ hội từ các hiệp định này. Vì vậy, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công nghệ, chuyển đổi sản xuất để khai thác tối đa lợi ích từ các cam kết quốc tế đã ký kết.

Thời gian tới, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, cùng với việc tiếp tục thúc đẩy ký kết các thỏa thuận quốc tế, Chính phủ sẽ tăng cường chỉ đạo tổ chức thực thi, đồng thời hoàn thiện nền tảng pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động hợp tác quốc tế.

Thảo luận tại Tổ 11 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh: Khánh Hòa, Thái Nguyên, Quảng Ngãi), Phó Chủ tịch QH Nguyễn Khắc Định đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bỏ việc quy định cụ thể, thay vào đó quy định nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết (Điều 19, Điều 20). Nhấn mạnh đây là tư duy mới, song Phó Chủ tịch QH nêu rõ, thỏa thuận quốc tế nhân danh QH, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH, Văn phòng QH, Kiểm toán nhà nước thì vẫn quy định như cũ.

“Vậy tại sao không gộp thành quy định chung và giao Ủy ban Thường vụ QH ban hành quy định cụ thể?”, Phó Chủ tịch QH đặt vấn đề.

Phó Chủ tịch QH cũng đề nghị, các quy định liên quan đến thỏa thuận quốc tế nhân danh Nhà nước, QH, Chính phủ nên gộp vào một mục chung tại dự thảo Luật; các trình tự thủ tục dành cho Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch QH cũng cần quy định giống nhau. Bên cạnh đó, cần xem xét bỏ Điều 43 tại dự thảo Luật.

Về tiêu chí phân định thỏa thuận quốc tế và hợp đồng dân sự, điều ước quốc tế, khoản 1 Điều 2 dự thảo Luật hiện nay chỉ sử dụng tiêu chí “không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật quốc tế” và dựa vào thủ tục của Luật để định nghĩa; điều này chưa đủ để phân biệt thỏa thuận quốc tế với hợp đồng dân sự thương mại của các cơ quan nhà nước, gây lúng túng trong thực tiễn.

Thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh), ĐBQH Trần Anh Tuấn đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan tham mưu và UBND cấp xã trong quá trình chuẩn bị, ký kết, tổ chức thực hiện và theo dõi việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế. Theo ĐB, người ký kết và người trực tiếp tổ chức thực hiện có thể là những chủ thể khác nhau, với trách nhiệm khác nhau. Vì vậy, Luật cần quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, bảo đảm thống nhất trong quá trình triển khai và nâng cao hiệu quả thực hiện các thỏa thuận hợp tác.

ĐB Trần Anh Tuấn cũng đề nghị bổ sung trong Luật các giới hạn, tiêu chí cơ bản đối với cấp xã như: phạm vi hợp tác phải gắn với chức năng, nhiệm vụ, khả năng bố trí nguồn lực và yêu cầu quản lý đối ngoại.

Về chế độ thông tin, báo cáo trong quản lý, theo dõi thỏa thuận quốc tế, ĐB cho rằng, việc gửi bản sao văn bản hoặc chỉ báo cáo khi có yêu cầu như quy định tại dự thảo Luật là chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý. Cơ quan quản lý cần nắm được những thỏa thuận đang có hiệu lực, chủ thể chịu trách nhiệm chính, tiến độ, kết quả thực hiện và những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Trong bối cảnh chuyển đổi số được đẩy mạnh, ĐB Trần Anh Tuấn đề nghị quy định chế độ thông tin, báo cáo đầy đủ, thường xuyên, liên tục về tình hình thực hiện thỏa thuận quốc tế. Đây là cơ sở phục vụ công tác hậu kiểm, giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện, xử lý vướng mắc, bảo đảm các thỏa thuận được triển khai hiệu quả.

Về nguyên tắc phối hợp quy định tại Điều 19, Điều 20 của dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết thủ tục ký kết đối với các Bộ, chính quyền cấp tỉnh, thay vì quy định trực tiếp trong Luật việc lấy ý kiến Bộ Ngoại giao như hiện hành.

ĐB Trần Anh Tuấn cho rằng, việc giao Chính phủ quy định chi tiết tạo sự linh hoạt, thuận lợi cho các cơ quan địa phương, tuy nhiên, cần phân biệt rõ tính chất của từng loại thỏa thuận, chẳng hạn thỏa thuận về công tác chuyên môn hay thỏa thuận mang tính chất đối ngoại ở tầm quốc gia, để xác định trường hợp nào cần có ý kiến của Bộ Ngoại giao trước khi ký kết.

Nêu thực tế, ranh giới giữa các vấn đề trong thỏa thuận quốc tế có thể rất mong manh, ĐB đề nghị cân nhắc kỹ, xác định rõ nguyên tắc phân định và cơ chế phối hợp; quy định cụ thể những trường hợp phải lấy ý kiến Bộ Ngoại giao để địa phương biết, chủ động phối hợp ngay từ đầu, đồng thời xác định rõ những nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của địa phương. Như vậy, sẽ phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, giúp địa phương chủ động và thực hiện tốt các thỏa thuận hợp tác quốc tế.