Tận dụng ưu đãi xuất xứ trong EVFTA đang chững lại

Theo thông tin mới nhất từ Cổng thông tin Thương mại Việt Nam, khả năng tận dụng ưu đãi xuất xứ trong EVFTA đã được cải thiện nhưng đà tăng đã chững lại.

Số liệu về chứng nhận xuất xứ từ VCCI và Bộ Công Thương cho thấy phạm vi sử dụng ưu đãi EVFTA đã mở rộng. Cụ thể, tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu sử dụng C/O mẫu EUR.1 tăng từ 20,2% năm 2021 lên 25,9% năm 2022 và 35,2% năm 2023. Tỷ lệ năm 2024 ở mức khoảng 35,1%; thông tin cập nhật của Bộ Công Thương cho năm 2025 là khoảng 34,6%.

Tuy nhiên, Cổng thông tin Thương mại Việt Nam cho rằng, đánh giá mức độ tận dụng ưu đãi EVFTA cần gắn với lợi ích giảm thuế của từng nhóm hàng. Đối với mặt hàng có thuế suất tối huệ quốc (MFN) bằng 0%, áp dụng EVFTA không làm giảm thêm thuế nhập khẩu. Với mặt hàng có chênh lệch nhỏ giữa thuế suất MFN và thuế suất EVFTA, số thuế tiết kiệm được có thể không đủ bù đắp chi phí chứng minh xuất xứ. Vì vậy, tỷ lệ kim ngạch sử dụng C/O cần được xem xét cùng mức tiết kiệm thuế và chi phí thực hiện, tránh đồng nhất mọi trường hợp không sử dụng C/O với việc bỏ lỡ lợi ích từ Hiệp định.

Đối với những mặt hàng có thể hưởng lợi đáng kể từ cắt giảm thuế, khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ là điều kiện quan trọng để sử dụng ưu đãi. Tùy từng sản phẩm, các quy tắc này đặt ra yêu cầu về nguồn nguyên liệu, công đoạn gia công, chế biến hoặc hàm lượng giá trị. Nếu hàng hóa chưa đáp ứng các yêu cầu đó, việc hoàn thiện hồ sơ ở khâu xuất khẩu không đủ để được hưởng thuế suất ưu đãi. Do đó, khi đánh giá những hạn chế trong tận dụng EVFTA, cần phân biệt khó khăn do hàng hóa chưa đáp ứng quy tắc xuất xứ với khó khăn trong việc lập hồ sơ và xác minh xuất xứ. Sự phân biệt này giúp xác định đúng nguyên nhân và lựa chọn biện pháp hỗ trợ phù hợp.

Theo công bố năm 2026 của EuroCham về 6 năm thực thi EVFTA, khoảng một nửa số doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam tham gia thương mại song phương được khảo sát ghi nhận hưởng lợi trực tiếp từ ưu đãi thuế quan. Trong nhóm doanh nghiệp gặp khó khăn khi tận dụng Hiệp định, 33% đề cập đến quy tắc xuất xứ, hồ sơ C/O và yêu cầu xác minh. Những phản hồi này cho thấy ưu đãi thuế quan đã mang lại lợi ích thực tế, nhưng việc đáp ứng và chứng minh xuất xứ vẫn là trở ngại đối với một bộ phận doanh nghiệp được khảo sát..

EVFTA đã tạo thêm điều kiện thuận lợi để thương mại Việt Nam với EU phát triển, trong đó kết quả rõ nhất là mở rộng xuất khẩu và nâng mức sử dụng ưu đãi so với giai đoạn đầu. Sự chững lại của tỷ lệ C/O và yêu cầu thị trường ngày càng cao cho thấy dư địa tiếp theo nằm ở năng lực sản xuất và chất lượng thực thi. Khi doanh nghiệp đáp ứng tốt xuất xứ, nâng giá trị sản phẩm và giảm được chi phí giao dịch, lợi ích của Hiệp định mới được khai thác bền vững và lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế.