Thể thao thành tích cao: Đã đến lúc đầu tư cho cả một hệ thống

(PLVN) - Thể thao Việt Nam không thiếu những khoảnh khắc khiến người hâm mộ tự hào. Nhưng phía sau mỗi tấm huy chương, đặc biệt là những thành tích ở đấu trường châu lục và thế giới, luôn đặt ra một câu hỏi lớn: Chúng ta đang tạo ra thành tích bằng một hệ thống đủ mạnh, hay vẫn đang trông chờ vào những tài năng xuất chúng?

Quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong buổi làm việc mới đây với Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan liên quan về thực hiện Nghị quyết 08-NQ/TW, ngày 1/12/2011 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020; Kết luận số 70-KL/TW, ngày 31/1/2024 của Bộ Chính trị về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới nhấn mạnh rằng: không thể tiếp tục đầu tư thể thao đỉnh cao theo cách dàn trải, ngắn hạn và nặng về thành tích trước mắt. Điều Việt Nam cần là một hệ thống phát triển vận động viên có tính liên tục, khoa học và dài hạn.

Đây không đơn thuần là câu chuyện tăng thêm kinh phí cho thể thao. Quan trọng hơn, đó là thay đổi cách nghĩ về đầu tư.

Trong nhiều năm, SEA Games trở thành một thước đo quen thuộc để đánh giá sức mạnh thể thao Việt Nam. Một kỳ đại hội thành công thường được nhìn nhận qua số lượng huy chương, vị trí trên bảng tổng sắp. Nhưng nếu mục tiêu là nâng tầm thể thao Việt Nam, SEA Games không thể là chiếc đích cuối cùng. Thành tích tại khu vực chỉ có ý nghĩa khi nó trở thành bước đệm để vận động viên vươn tới ASIAD, Olympic và các giải vô địch thế giới.

Bởi vậy, đầu tư thể thao thành tích cao cần được đặt trên một hệ quy chiếu khác: môn nào có tiềm năng cạnh tranh quốc tế, nội dung nào có khả năng giành huy chương, vận động viên nào có triển vọng vươn tới đỉnh cao và cần bao nhiêu năm để hiện thực hóa mục tiêu đó?

Khi những câu hỏi ấy được trả lời, nguồn lực mới có thể được tập trung đúng chỗ.

Từ trường học đến địa phương, từ cơ sở đào tạo đến đội tuyển quốc gia, mỗi mắt xích phải trở thành một phần của cùng một chuỗi phát triển. Vận động viên không thể sau khi được phát hiện lại phải tự xoay xở để tìm nơi tập luyện, thi đấu, dinh dưỡng hay phục hồi. Đây là điểm đặc biệt quan trọng trong tư duy phát triển thể thao thành tích cao.

Tập trung nguồn lực là cần thiết, nhưng tập trung không có nghĩa là chỉ đầu tư cho những người đang có thành tích. Nếu một đội tuyển chỉ phụ thuộc vào một vài ngôi sao, thành tích sẽ lập tức bị ảnh hưởng khi vận động viên ấy chấn thương, sa sút phong độ hoặc kết thúc sự nghiệp. Vì thế, mỗi chương trình đầu tư phải đồng thời giải quyết hai “bài toán”: thành tích hôm nay và lực lượng của ngày mai.

Thể thao hiện đại đang được quyết định ngày càng nhiều bởi khoa học và công nghệ. Khoảng cách giữa một vận động viên giành huy chương và một người đứng ngoài bục trao giải đôi khi nằm ở những chi tiết rất nhỏ: tải lượng vận động, giấc ngủ, dinh dưỡng, khả năng phục hồi, phân tích kỹ thuật hay chiến thuật. Vì vậy, bệnh viện, trường đại học, viện nghiên cứu, cơ sở huấn luyện và đội tuyển cần được kết nối thành một mạng lưới thống nhất.

Điều đáng suy nghĩ nhất trong định hướng phát triển thể thao thành tích cao là mục tiêu không dừng ở việc tìm kiếm thêm một vài tài năng xuất chúng.

Mục tiêu lớn hơn là xây dựng một hệ thống có khả năng liên tục phát hiện, đào tạo, nuôi dưỡng và đưa tài năng Việt Nam tới trình độ cao của châu lục và thế giới.

Muốn vậy, thể thao Việt Nam cần chuyển từ tư duy “săn huy chương” sang tư duy “xây dựng vận động viên”; từ đầu tư theo từng giải đấu sang đầu tư theo chu kỳ; từ trông chờ vào cá nhân sang xây dựng hệ sinh thái. Khi mỗi vận động viên biết mình sẽ được phát hiện ở đâu, được đào tạo thế nào, được chăm sóc ra sao và con đường lên đội tuyển quốc gia được nối tiếp như thế nào, lúc đó chúng ta mới thực sự có một nền thể thao thành tích cao chuyên nghiệp.

Huy chương là kết quả. Hệ thống mới là nền tảng tạo ra huy chương. Và nếu muốn thể thao Việt Nam bước ra thế giới bằng một vị thế khác, đã đến lúc chúng ta phải đầu tư cho chính nền tảng ấy.