Tôm hùm tăng giá, tạo lực kéo cho xuất khẩu thủy sản đầu năm 2026

(PLVN) - Xuất khẩu tôm của Việt Nam trong hai tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, trong đó tôm hùm nổi lên như một “điểm sáng” mới với mức tăng tới 58%. Sự phục hồi mạnh mẽ của thị trường Trung Quốc đang trở thành lực kéo chính, góp phần tái định hình cơ cấu xuất khẩu ngành tôm theo hướng giá trị cao.

Trung Quốc tiếp tục là “đầu tàu” tiêu thụ

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu tôm trong tháng 2/2026 đạt gần 310 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế hai tháng đầu năm, kim ngạch đạt khoảng 690 triệu USD, tăng 20%. Đáng chú ý, trong bức tranh chung này, tôm hùm đang nổi lên như một “ngôi sao mới”. Kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 259 triệu USD, tăng tới 65% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng cao nhất trong các nhóm sản phẩm tôm.

Trong đó, tôm hùm xanh tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất với 206 triệu USD, tăng 32%. Tôm hùm bông đạt gần 1,3 triệu USD, tăng 43%. Đặc biệt, nhóm “tôm hùm khác” ghi nhận mức tăng đột biến lên tới hơn 6.000%, đạt khoảng 52 triệu USD, cho thấy dư địa mở rộng rất lớn của phân khúc này. Sự tăng trưởng mạnh của tôm hùm không chỉ phản ánh nhu cầu thị trường mà còn cho thấy xu hướng chuyển dịch trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản, từ các sản phẩm phổ thông sang nhóm có giá trị cao, biên lợi nhuận tốt hơn.

Một trong những yếu tố then chốt thúc đẩy xuất khẩu tôm hùm chính là sự phục hồi mạnh mẽ của thị trường Trung Quốc. Trong hai tháng đầu năm, xuất khẩu tôm sang Trung Quốc đại lục này đạt 298 triệu USD, tăng tới 61%. Nếu tính cả Hồng Kông, tổng kim ngạch đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 58% và chiếm tới 45% tổng giá trị xuất khẩu tôm của Việt Nam. Đây là tỷ trọng rất lớn, cho thấy sự phụ thuộc ngày càng rõ vào thị trường này, đặc biệt với các sản phẩm tôm sống, tôm hùm.

Nhu cầu tiêu thụ tại Trung Quốc tăng mạnh trong dịp Tết Nguyên đán, nhất là với các sản phẩm cao cấp như tôm hùm, đã tạo cú hích đáng kể cho xuất khẩu đầu năm. Bên cạnh đó, việc thuận lợi về địa lý, chi phí logistics thấp và thời gian vận chuyển nhanh cũng giúp tôm hùm Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh tại thị trường đông dân này.

Trong khi đó, các thị trường truyền thống lại có diễn biến khác nhau. Xuất khẩu sang EU đạt 77 triệu USD, tăng 28%, cho thấy dấu hiệu phục hồi tích cực. Nhật Bản đạt 70 triệu USD, tăng nhẹ 1%. Ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ chỉ đạt gần 60 triệu USD, giảm 22%; Hàn Quốc đạt 41 triệu USD, giảm 14%. Điều này phản ánh áp lực ngày càng lớn từ các rào cản thương mại, thuế quan và tiêu chuẩn kỹ thuật tại các thị trường phát triển.

Cơ cấu sản phẩm có sự thay đổi

Dù tôm hùm tăng mạnh, tôm chân trắng vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực, đạt 341,5 triệu USD trong hai tháng đầu năm, chiếm gần 50% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm. Tuy nhiên, mức tăng chỉ đạt 4,5%, thấp hơn đáng kể so với các nhóm khác.

Tôm sú đạt 44,6 triệu USD, tăng 13%, tiếp tục giữ vai trò ổn định trong phân khúc trung và cao cấp. Sự khác biệt về tốc độ tăng trưởng cho thấy động lực chính của ngành tôm đang có sự thay đổi. Nếu như trước đây, tôm chân trắng là “xương sống” thì hiện nay, các sản phẩm giá trị cao như tôm hùm, tôm càng, tôm càng xanh đang dần đóng vai trò quan trọng hơn trong việc thúc đẩy tăng trưởng.

Xu hướng này phù hợp với chiến lược nâng cao giá trị gia tăng của ngành thủy sản, giảm phụ thuộc vào sản lượng và hướng tới các phân khúc có giá trị cao hơn. Tuy nhiên, dù tăng trưởng tích cực, ngành tôm vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong thời gian tới. Thị trường Hoa Kỳ, một trong những thị trường lớn nhất đang chịu tác động từ thuế chống bán phá giá và các biện pháp phòng vệ thương mại.

Ngoài ra, các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, môi trường tại các thị trường như EU, Nhật Bản ngày càng khắt khe, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, việc phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc cũng tiềm ẩn rủi ro, nhất là khi chính sách nhập khẩu của nước này có thể thay đổi nhanh chóng.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng ngành tôm cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu để duy trì đà tăng trưởng bền vững.