Trình Quốc hội Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Dự án có chiều dài đầu tư khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương. Tuyến chính cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80km/h. Phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng trên toàn bộ quy mô mặt cắt ngang Vành đai 5. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.011 ha.

Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 288.268 tỷ đồng

Sáng 6/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, Quốc hội nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra và thảo luận ở tổ về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Dự án có chiều dài đầu tư khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương. Tuyến chính cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80km/h.

Phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng trên toàn bộ quy mô mặt cắt ngang Vành đai 5. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.011 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm các hình thức đầu tư, để góp phần giảm chi phí logistics, thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số”, đề xuất trước mắt đầu tư Dự án theo hình thức đầu tư công, triển khai thu phí sau khi hoàn thành tương tự dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông; quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP

Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 288.268 tỷ đồng, bao gồm phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, thực hiện bằng vốn ngân sách địa phương. Chính phủ dự kiến bố trí cho Dự án trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng với phương án chuẩn bị đầu tư toàn tuyến (349km) làm cơ sở huy động nguồn vốn đầu tư.

Về tiến độ thực hiện dự án, theo tờ trình, chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026, thực hiện dự án năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030. Các đoạn còn lại trong giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nêu rõ, Dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo quy định của Điều 8 Luật Đầu tư công. Hồ sơ Dự án cơ bản đáp ứng quy định của pháp luật.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ mối quan hệ với các dự án giao thông trọng điểm khác; đánh giá hiệu quả tổng thể của mạng lưới giao thông; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và vận hành toàn tuyến.

Về phạm vi, quy mô, hình thức đầu tư và tổ chức thực hiện, đề nghị làm rõ hơn cơ chế điều phối thống nhất, trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương; bảo đảm đồng bộ về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến độ, chất lượng công trình và giải ngân vốn.

Về tổng mức đầu tư, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục cập nhật suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá nhằm bảo đảm sát thực tế, hạn chế điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Đề nghị Chính phủ bổ sung, làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn của ngân sách trung ương, ngân sách địa phương (nhất là các địa phương dự kiến được giao bố trí số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng) theo từng giai đoạn và căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn, làm cơ sở đánh giá tính khả thi và xem xét, quyết định; đánh giá kỹ tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và nhu cầu vốn cho nhiều dự án quan trọng quốc gia khác được triển khai đồng thời trong cùng giai đoạn,

Đồng thời, Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung văn bản cam kết của đủ 7 địa phương có Dự án đi qua về khả năng, tiến độ bố trí vốn ngân sách địa phương cho phần đường song hành và công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, báo cáo Quốc hội trước khi thông qua chủ trương đầu tư Dự án. Chính phủ chịu trách nhiệm về việc xác định tổng mức đầu tư và xác định nguồn vốn thực hiện Dự án bảo đảm đủ cơ sở trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Dự án.

Có ý kiến cho rằng, trường hợp chỉ cân đối được 59.700 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 - 2030, đề nghị Chính phủ nghiên cứu đầu tư giai đoạn 1 của Dự án tương ứng với nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả; đồng thời tuân thủ pháp luật về đầu tư công, Quy định số 189-QĐ/TW ngày 08/10/2024 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công và Hướng dẫn số 63-HD/BCĐTW ngày 28/4/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về một số nội dung trọng tâm về công tác phòng, chống lãng phí.

Quyết liệt giải phóng mặt bằng, tránh kéo dài thời gian thực hiện

Phát biểu tại phiên họp tổ về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội không phải chỉ là con đường kết nối vùng, mà từ Dự án này sẽ hình thành một hệ sinh thái về công nghiệp - đô thị và dịch vụ. Dựa vào hệ sinh thái đó, các địa phương trong đó có TP Hà Nội có thể khai thác giá trị của các quỹ đất; thu hút đầu tư vào hệ sinh thái công nghiệp - đô thị và dịch vụ. Đây là nguồn lực rất lớn đem về cho sự phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương.

Tuy nhiên, để phát huy hiệu của được từ chủ trương đầu tư Dự án, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Chính phủ cần có sự chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ việc quy hoạch và khai thác quỹ đất liền kề để tạo ra nguồn lực cho việc đầu tư phát triển.

Ngoài ra, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng chỉ rõ, dự án đi qua nhiều địa phương nên công tác giải phóng mặt bằng, hỗ trợ các nhà thầu, nhà đầu tư để thực hiện Dự án đúng theo tiến độ đặt ra là vấn đề rất quan trọng. Do đó, các địa phương phải cam kết thực hiện rất quyết liệt vấn đề giải phóng mặt bằng, tránh kéo dài lộ trình thực hiện, dẫn đến đội vốn đầu tư. Về vấn đề này, Chính phủ cũng cần cân nhắc, tính toán cơ chế, chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng sao cho hài hòa.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) nêu rõ, đây là dự án quan trọng quốc gia, có ý nghĩa chiến lược trong việc mở rộng không gian phát triển, tăng cường liên kết vùng, giảm áp lực giao thông cho Thủ đô, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tạo động lực phát triển cho toàn vùng.

Cơ bản thống nhất với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đại biểu cũng chỉ rõ, Dự án có quy mô rất lớn, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 288 nghìn tỷ đồng, trong khi giai đoạn 2026-2030 mới dự kiến bố trí khoảng 59.700 tỷ đồng từ ngân sách trung ương để đầu tư các đoạn ưu tiên. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ phương án cân đối vốn theo từng giai đoạn, khả năng huy động các nguồn vốn hợp pháp khác và trách nhiệm bố trí vốn của từng địa phương, bảo đảm có cơ sở triển khai thực hiện đúng tiến độ, hạn chế tình trạng điều chỉnh chủ trương đầu tư hoặc kéo dài thời gian thực hiện.

Đồng thời, đại biểu cũng đề nghị rà soát kỹ lộ trình triển khai các dự án thành phần, xác định rõ các mốc tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan chủ quản nhằm bảo đảm tính đồng bộ trên toàn tuyến.

Về cơ chế điều phối và tổ chức thực hiện, chỉ rõ Dự án đi qua nhiều địa phương, được chia thành nhiều dự án thành phần do các bộ, địa phương làm cơ quan chủ quản, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu bổ sung cơ chế điều phối thống nhất với trách nhiệm, thẩm quyền rõ ràng của cơ quan đầu mối để xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai, nhất là các vấn đề về giải phóng mặt bằng, tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến độ thi công, giải ngân vốn và kết nối đồng bộ giữa các dự án thành phần.

Về khai thác quỹ đất và nâng cao hiệu quả đầu tư, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất hai bên tuyến đường theo hướng công khai, minh bạch, có phương pháp xác định nguồn thu rõ ràng, đồng thời nghiên cứu cơ chế phân chia hợp lý giữa ngân sách trung ương và địa phương để vừa tạo nguồn lực tái đầu tư, vừa bảo đảm hài hòa lợi ích. Bên cạnh đó, cần có giải pháp kiểm soát đầu cơ đất đai, tránh phát sinh khiếu kiện và thất thoát nguồn lực.

Về các cơ chế, chính sách đặc thù, cơ bản đồng tình với việc áp dụng một số cơ chế đặc thù nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai Dự án, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát để chỉ áp dụng đối với những nội dung thực sự cần thiết, có căn cứ pháp lý và thực tiễn rõ ràng; đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán ngay từ đầu nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí, tiêu cực trong quá trình thực hiện dự án.

Đồng thời, đối với các cơ chế liên quan đến chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch, khai thác quỹ đất và chuyển mục đích sử dụng đất, rừng, Chính phủ cần tiếp tục đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao tính khả thi khi tổ chức thực hiện.