Tuyển sinh, đào tạo sau đại học: Đề xuất tăng tự chủ, siết chất lượng đầu ra

Dự thảo quy chế mới về tuyển sinh và đào tạo sau đại học được xây dựng theo hướng trao quyền chủ động hơn cho cơ sở đào tạo, đồng thời tăng trách nhiệm giải trình, chuẩn hóa chất lượng, mở rộng liên thông tín chỉ và gắn đào tạo tiến sĩ với nghiên cứu khoa học.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo sau đại học.

Dự thảo nhằm hoàn thiện khung pháp lý thống nhất cho tuyển sinh, tổ chức đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, được xây dựng trên cơ sở Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2025 và Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2025.

Theo dự thảo, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 23/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ, cùng Thông tư số 18/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ.

Tăng tự chủ, nâng trách nhiệm giải trình

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là chuyển mạnh từ quản lý quy trình đào tạo sang quản lý chất lượng đào tạo, chuẩn đầu ra và trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo.

Dự thảo được xây dựng theo hướng quy định các yêu cầu, nguyên tắc và chuẩn tối thiểu. Trên cơ sở đó, các cơ sở đào tạo chủ động xây dựng quy định cụ thể phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu của từng chương trình đào tạo.

Theo dự thảo, cơ sở đào tạo được chủ động quyết định hình thức, phương thức tổ chức đào tạo, kế hoạch học tập toàn khóa và thời gian đào tạo chuẩn của từng chương trình. Tuy nhiên, quá trình tuyển sinh và tổ chức đào tạo phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và công bằng.

Dự thảo cũng tăng cường vai trò, trách nhiệm của cơ sở đào tạo và đơn vị chuyên môn trong quản lý học thuật, quản lý quá trình học tập, nghiên cứu của học viên và nghiên cứu sinh.

Các cơ sở đào tạo được ứng dụng công nghệ thông tin trong tuyển sinh, đăng ký dự tuyển, quản lý và lưu trữ hồ sơ người học, với điều kiện bảo đảm độ tin cậy, tính xác thực và công bằng trong đánh giá người dự tuyển.

Tăng liên thông, linh hoạt trong đào tạo

Dự thảo bổ sung nhiều quy định nhằm tăng tính liên thông giữa các trình độ đào tạo trong giáo dục đại học.

Theo đó, kết quả học tập và chứng chỉ giáo dục đại học dùng để công nhận, chuyển đổi tín chỉ có giá trị trong thời hạn 60 tháng kể từ ngày hoàn thành học phần hoặc thời điểm được cấp chứng chỉ.

Người học phải hoàn thành chương trình đào tạo trong thời gian tối thiểu bằng hai phần ba và tối đa không vượt quá 2,5 lần thời gian đào tạo chuẩn của chương trình.

Trường hợp quá thời gian đào tạo tối đa nhưng chưa hoàn thành chương trình, người học phải được xét lại điều kiện đầu vào theo quy định của cơ sở đào tạo và chỉ được bảo lưu các học phần, chứng chỉ còn thời hạn công nhận.

Đối với chương trình đào tạo tích hợp, người học tích lũy đủ số lượng tín chỉ của trình độ nào thì được xem xét công nhận và cấp bằng ở trình độ tương ứng theo quy định của chương trình đào tạo.

Gắn đào tạo tiến sĩ với nghiên cứu khoa học

Dự thảo đề xuất chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ chỉ được tổ chức theo hình thức chính quy, nhằm tăng cường môi trường học thuật, nghiên cứu và bảo đảm chất lượng đào tạo nghiên cứu sinh.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục quy định chặt chẽ về năng lực học thuật, năng lực nghiên cứu khoa học và trách nhiệm của đội ngũ giảng viên, người hướng dẫn. Dự thảo cũng bổ sung quy định về giảng viên hướng dẫn đồng cơ hữu và giảng viên hướng dẫn là người nước ngoài.

Về yêu cầu công bố khoa học, dự thảo cụ thể hóa theo hướng minh bạch, rõ ràng hơn đối với nghiên cứu sinh; đồng thời bổ sung quy định về phản biện độc lập luận án tiến sĩ.

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo lần đầu đưa ra cơ chế miễn phản biện độc lập đối với nghiên cứu sinh có kết quả nghiên cứu xuất sắc đạt chuẩn quốc tế cao. Điều kiện là nghiên cứu sinh có ít nhất 3 bài báo WoS/Scopus liên quan trực tiếp đến luận án, trong đó có ít nhất 2 bài thuộc nhóm Q1.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung quy định về tổ chức bảo vệ luận án trực tuyến trong trường hợp cần thiết, khi đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, tính khách quan, công khai và minh bạch.

Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.