Chấn chỉnh tình trạng “lạm phát” điểm số

Thời gian qua, hiện tượng “lạm phát” bằng giỏi, xuất sắc trong giáo dục đại học tại Việt Nam là một vấn đề rất đáng lưu ý, khi tình trạng tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp đạt loại giỏi và xuất sắc tăng cao bất thường ở một số trường hoặc khối ngành, nhưng chưa tương xứng với năng lực thực tế.

Tại một số trường, tỷ lệ sinh viên nhận bằng xuất sắc lên tới hơn 51%; khối kinh tế nhìn chung ghi nhận từ 70 - 90% tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc.

Trước tình trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa ban hành Công văn 7314/BGDĐT-GDĐH về nhiệm vụ năm học 2026 - 2027 gửi các cơ sở giáo dục đại học, yêu cầu rà soát quy định kiểm tra, đánh giá, xếp loại tốt nghiệp; phân tích phân bố điểm theo ngành, khóa học và đối chiếu với chuẩn đầu ra, phản hồi của DN để phát hiện, xử lý “lạm phát” điểm số.

Đáng chú ý, Bộ GD&ĐT yêu cầu không áp đặt tỷ lệ điểm hoặc tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc; không hạ chuẩn để tăng thành tích. Các trường phải kiểm tra mẫu bài thi, đồ án, luận văn, báo cáo kết quả kiểm soát “lạm phát” điểm trước khi kết thúc năm học. 

Bằng giỏi, xuất sắc, nếu được đánh giá và cấp một cách thực chất; là bảo chứng chứng minh khả năng vượt trội của người học, cũng là tín hiệu nhà trường gửi tới nhà tuyển dụng về những sinh viên nổi trội. Nhưng khi tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc quá cao mà không phản ánh đúng năng lực, thì người được cấp bằng có thể mang tâm lý tự tin thái quá và nhà tuyển dụng sẽ khó phân biệt được những người thực sự nổi trội. Điều này không chỉ làm giảm giá trị của bằng cấp, giảm uy tín của nhà trường, gây hại cho người được cấp bằng, mà còn khiến DN mất thêm thời gian đánh giá ứng viên; ở góc độ sâu xa hơn là làm ảnh hưởng đến xã hội.

Theo một số ý kiến, “lạm phát” điểm số có nhiều nguyên nhân: Đề thi thiên về ghi nhớ, giáo trình chậm cập nhật khiến sinh viên dễ học tủ, hình thức đánh giá thiếu đa dạng. Một số trường chưa tách bạch bộ phận khảo thí và đào tạo nên khó kiểm soát chéo. Hơn nữa, một số sinh viên có thể lạm dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, trong khi các thầy cô chưa thể kiểm soát hết.

Để chấn chỉnh việc “lạm phát” điểm số, các trường cần xây dựng chuẩn đầu ra gắn với kỹ năng nghề nghiệp, đổi mới cách thi. Kết quả học tập cần được đánh giá bằng nhiều hình thức, từ bài thi đến thảo luận, tranh luận, thực hành, dự án. Tiêu chí chấm điểm phải rõ ràng, quá trình đánh giá có kiểm soát độc lập. Khi xuất hiện nhiều điểm cao bất thường, cần xem lại đề thi, phương pháp chấm, không đơn thuần kéo điểm xuống. Các trường cũng cần thành lập Hội đồng đạo đức về AI để xem xét trường hợp nghi đạo văn hoặc lạm dụng AI trong bài kiểm tra, yêu cầu sinh viên giải trình.

Tất cả những giải pháp này sẽ giúp bảo đảm điểm số phản ánh đúng năng lực và nỗ lực của từng người học, góp phần để ngành Giáo dục đạt mục tiêu học thật - thi thật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước.