Công nghệ chiến lược: Chuyển từ chạy theo xu hướng sang giải bài toán quốc gia

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết các quyết định mới của Thủ tướng đã định hình cách tiếp cận mới trong phát triển công nghệ chiến lược, lấy các bài toán lớn của nền kinh tế làm điểm xuất phát, gắn nghiên cứu với sản phẩm và thị trường.

Lần đầu tiên công nghệ chiến lược được triển khai theo mô hình khép kín

Ngày 1/6, tại họp báo thường kỳ, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) thông tin với báo giới nhiều nội dung liên quan đến việc triển khai các chính sách phát triển công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã được lãnh đạo Bộ thông tin, làm rõ.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg và Quyết định số 808 của Thủ tướng Chính phủ đã tạo ra cách tiếp cận mới trong phát triển công nghệ chiến lược. Thay vì lựa chọn công nghệ theo xu hướng, các nhiệm vụ nghiên cứu sẽ được thiết kế xuất phát từ những bài toán lớn của nền kinh tế, gắn với sản phẩm đầu ra, đơn vị thực hiện và thị trường tiêu thụ cụ thể.

Ông Lưu Quang Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ (Bộ KH&CN), cho biết Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đã xác lập một khung chính sách hoàn toàn mới, thay thế Quyết định số 1131 trước đây.

Theo ông Minh, đây không đơn thuần là một danh mục định hướng nghiên cứu mà là cơ sở để dẫn dắt dòng vốn đầu tư, hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học trên phạm vi cả nước.

Điểm đột phá quan trọng nhất của chính sách mới nằm ở cách tiếp cận từ nhu cầu thị trường và các bài toán phát triển thực tiễn của đất nước. Nếu trước đây việc lựa chọn công nghệ ưu tiên phần nào chịu tác động từ xu hướng phát triển công nghệ trên thế giới, thì nay danh mục công nghệ chiến lược được xây dựng dựa trên yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu của từng ngành, từng lĩnh vực và những vấn đề lớn cần giải quyết trong thực tiễn.

“Chúng ta không còn tiếp cận theo hướng thấy thế giới phát triển công nghệ nào thì cố gắng đầu tư theo công nghệ đó, mà xác định rõ những bài toán Việt Nam đang cần giải quyết, từ đó lựa chọn công nghệ phù hợp để làm chủ và phát triển”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo đại diện Bộ KH&CN, thực tiễn quản lý khoa học và công nghệ nhiều năm qua cho thấy một trong những hạn chế lớn là khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng. Không ít chương trình, đề tài khoa học được triển khai nhưng thiếu cơ chế gắn với nhu cầu thực tiễn, thiếu đơn vị tiếp nhận kết quả và thiếu đánh giá đầu ra cụ thể.

Để khắc phục tình trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 808 nhằm cụ thể hóa việc triển khai Danh mục công nghệ chiến lược. Nếu Quyết định số 21 trả lời cho câu hỏi “Việt Nam cần ưu tiên phát triển những công nghệ nào”, thì Quyết định số 808 xác định rõ “phải triển khai bằng nhiệm vụ gì, giải quyết bài toán nào, do ai thực hiện và hướng đến kết quả đầu ra ra sao”.

Theo ông Minh, đây là lần đầu tiên việc phát triển công nghệ chiến lược được thiết kế theo mô hình chuỗi khép kín. Từ các bài toán lớn của quốc gia sẽ xác định sản phẩm mục tiêu, sau đó bóc tách các công nghệ lõi cần làm chủ, lựa chọn đơn vị thực hiện, cơ chế đầu tư và thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Cách làm này giúp khắc phục tình trạng nghiên cứu khoa học tách rời nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội, đồng thời nâng cao khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh cơ chế nhiệm vụ, Bộ KH&CN cũng được giao xây dựng các hạ tầng nền tảng phục vụ phát triển công nghệ chiến lược. Theo ông Minh, năng lực tự chủ công nghệ quốc gia không thể được hình thành từ những đề tài riêng lẻ hay các dự án ngắn hạn mà cần được xây dựng trên cơ sở một hệ sinh thái đồng bộ.

Trong đó, hạ tầng dữ liệu và năng lực tính toán cho trí tuệ nhân tạo là một trong những ưu tiên hàng đầu. Song song với đó là hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm thử nghiệm, kiểm định đạt chuẩn quốc gia, các cơ sở nghiên cứu dùng chung và mạng lưới hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ cũng sẽ được hoàn thiện nhằm tạo hành lang pháp lý để các sản phẩm công nghệ trong nước có thể tham gia thị trường, nâng cao sức cạnh tranh và bảo vệ thành quả nghiên cứu.

Kinh tế số đạt hơn 72 tỷ USD, hạ tầng số tiếp tục bứt phá

Theo lãnh đạo Bộ KH&CN, việc lựa chọn công nghệ dựa trên các bài toán cụ thể còn giúp tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chạy theo phong trào hoặc phân bổ nguồn lực thiếu trọng tâm. Nguồn lực nhà nước sẽ được tập trung cho những lĩnh vực có khả năng tạo ra năng lực công nghệ lõi, sản phẩm có giá trị gia tăng cao và tác động lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế.

Danh mục công nghệ chiến lược được phê duyệt tại Quyết định số 21 tập trung vào nhiều lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Trong đó có các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, robot, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, công nghệ vi sinh tiên tiến, năng lượng mới, vật liệu mới, công nghệ hàng không vũ trụ và công nghệ đường sắt hiện đại.

Đây đều là các lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng, không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế mà còn góp phần nâng cao năng lực tự chủ quốc gia về công nghệ, từng bước làm chủ các sản phẩm chiến lược và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Thông tin về kết quả hoạt động của ngành trong tháng 5/2026, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương cho biết Bộ đã tiếp tục triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm về hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đạt nhiều kết quả tích cực.

Theo số liệu được công bố, tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa công nghệ cao của Việt Nam trong quý I/2026 đạt 50,76%. Đặc biệt, Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái Khởi nghiệp Toàn cầu 2026 của StartupBlink ghi nhận Việt Nam tăng 5 bậc, vươn lên vị trí thứ 50 thế giới, mức xếp hạng cao nhất từ trước đến nay.

Đến hết tháng 5/2026, cả nước có 963 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ cùng 37 trung tâm đổi mới sáng tạo tại 26/34 tỉnh, thành phố.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt 50,2%. Giá trị tăng thêm của kinh tế số năm 2025 ước đạt 14,02% GDP, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD.

Hạ tầng số tiếp tục được cải thiện mạnh mẽ. Tốc độ băng rộng di động của Việt Nam đạt 207,3 Mbps, đứng thứ 11 trong số 104 quốc gia; tốc độ băng rộng cố định đạt 287,33 Mbps, đứng thứ 11 trong số 154 quốc gia. Cả nước hiện có 110,5 triệu thuê bao Internet băng rộng di động, trong đó 24,29 triệu thuê bao 5G và 25,62 triệu thuê bao Internet băng rộng cố định. Doanh thu dịch vụ bưu chính trong tháng 5/2026 ước đạt 8.500 tỷ đồng, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước.

Trong tháng 6, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho biết, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; phát triển công nghệ chiến lược; nghiên cứu tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia; đồng thời hoàn thiện Đề án Sàn giao dịch khoa học và công nghệ quốc gia nhằm thúc đẩy kết nối cung - cầu công nghệ.

Việc Việt Nam lần đầu tiên lọt vào Top 50 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu không chỉ là kết quả của những nỗ lực cải cách trong thời gian qua mà còn cho thấy dư địa phát triển rất lớn của nền kinh tế đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu cho tăng trưởng nhanh và bền vững, thành tích này được kỳ vọng sẽ tạo thêm sức hút đối với các nhà đầu tư, doanh nghiệp công nghệ và các tài năng khởi nghiệp trong nước cũng như quốc tế.