Tăng chất lượng và giá trị hạt gạo Việt Nam

(PLVN) - Theo số liệu từ Bộ NN&MT, tính đến hết tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 4,5 triệu tấn, tương đương giá trị 2,09 tỷ USD. Một điểm lưu ý, so với cùng kỳ năm 2025, lượng gạo xuất khẩu tăng 6,6% nhưng giá trị lại giảm 3,6%.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên là giá gạo xuất khẩu bình quân khoảng 467,6 USD/tấn; giảm khoảng 9,6%; phản ánh áp lực cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế. Tại thị trường trong nước, giá lúa tươi tại một số địa phương cũng đang có dấu hiệu giảm, giao dịch chậm do thương lái ngưng mua hoặc đề nghị bớt giá.

Tính về thị trường xuất gạo, Philippines vẫn là khách hàng lớn nhất, chiếm gần 47% thị phần với khoảng 2,1 triệu tấn. Thị trường Trung Quốc đứng thứ hai với gần 18% thị phần; nhưng theo một số nhận định, nhu cầu từ Trung Quốc chủ yếu mang tính thời điểm để bổ sung dự trữ và tận dụng giá cạnh tranh, không phải là xu hướng ổn định lâu dài.

Về thị trường tiềm năng, trong tương lai gần, ngành xuất khẩu gạo có cơ hội mở rộng sang thị trường châu Phi, khi một số quốc gia tại đây đã bày tỏ nhu cầu nhập khẩu gạo trực tiếp từ Việt Nam. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng là “cánh cửa” quan trọng, khi Việt Nam hiện đã tham gia khoảng 20 FTA, trong đó nhiều thị trường dành ưu đãi thuế rất lớn cho gạo. Ví dụ theo Hiệp định EVFTA, Liên minh Châu Âu (EU) dành hạn ngạch 80.000 tấn gạo mỗi năm với thuế suất 0%. Mới đây, Việt Nam đã xuất khẩu thành công lô hàng gần 400 tấn gạo thơm chất lượng cao sang EU.

Từ những thực tế nêu trên, có thể thấy ngành hàng lúa gạo Việt Nam có hai vấn đề lớn cần sớm giải quyết. Thứ nhất, sản lượng tăng nhưng giá trị lại giảm và vẫn tập trung vào một số thị trường nơi mức thuế còn cao và biên lợi nhuận thấp. Trong khi đó, với một số thị trường mà mức thuế được hưởng ưu đãi và biên lợi nhuận cao, thì lượng gạo Việt Nam xuất khẩu vào lại còn rất hạn chế, chưa đến 5% hạn ngạch được cấp.

Để giải quyết các vấn đề này, cần các giải pháp nâng cao chất lượng hạt gạo; vừa có thể tăng giá trị trên các thị trường truyền thống; vừa đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của những thị trường cao cấp. Chính phủ đã có đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp; và đề án hiện đã, đang được thực hiện hiệu quả tại nhiều tỉnh, thành. Bên cạnh đó, cần xây dựng, vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc bao phủ từ khâu giống, vật tư đầu vào, canh tác, chế biến, lưu thông. Khi dữ liệu được kết nối và xác thực đồng bộ, sẽ giám sát sớm các rủi ro về an toàn thực phẩm, chống gian lận thương mại, nâng cao tính minh bạch trong chuỗi giá trị.

Một giải pháp khác được đề xuất, là vấn đề hỗ trợ về vốn. Khi Nhà nước và các tổ chức tài chính có cơ chế tín dụng ưu đãi trực tiếp cho nông dân và DN, các chủ thể này sẽ có thể tập trung hơn vào quy trình canh tác, sản xuất, cho ra đời hạt gạo chất lượng; góp phần để hạt gạo Việt Nam tăng vị thế trên thị trường thế giới.